Icma.az
close
up
RU
Vaşinqtonda Mərkəzi Asiya sammiti: Bölgə uğrunda mübarizə güclənə bilər

Vaşinqtonda Mərkəzi Asiya sammiti: Bölgə uğrunda mübarizə güclənə bilər

Icma.az, Oxu.az saytına istinadən bildirir.

Vaşinqton Donald Trampın prezidentliyi müddətində daha bir tarixi sammitə ev sahibliyi edəcək. ABŞ Prezidenti Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan liderlərini 6 noyabrda Vaşinqtonda keçiriləcək Mərkəzi Asiya-ABŞ sammitinə (C5+1 formatı) dəvət edib. Bu, qeyd edilən formatda keçirilən ikinci sammit olacaq. Birinci sammit 2023-cü ildə Nyu-Yorkda, BMT Baş Assambleyasının iclası çərçivəsində Co Baydenin rəhbərliyi ilə keçirilib. Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev artıq Trampa dəvətə görə "səmimi minnətdarlığını bildirən" məktub göndərib. Özbəkistan və Qırğızıstan liderləri Şavkat Mirziyoyev və Sadir Japarov da sammitdə iştirak edəcəklərini təsdiqləyiblər.

Oxu.Az "Kaspi" qəzetinin bu mövzuda məqaləsini təqdim edir:

"Tramp yolu"ndan Mərkəzi Asiyaya

Regional medianın məlumatına görə, dəvət ABŞ-nin Cənubi və Mərkəzi Asiya üzrə xüsusi nümayəndəsi Serxio Qora və dövlət katibinin müavini Kristofer Landaunun Mərkəzi Asiyaya səfərindən sonra göndərilib. Onlar 25 oktyabrda Daşkəndə gəliblər. ABŞ Dövlət Departamenti səfərin məqsədinin "əhəmiyyətli mineral ehtiyatlar və enerji sahələrində ticarət və investisiyaları müzakirə etmək, eləcə də "C5+1" formatında regional tərəfdaşlığı inkişaf etdirmək" olduğunu bildirib. "Trampın yolu nəhayət Mərkəzi Asiyaya çatdı", - deyə qazax politoloq Mars Sarıyev "C5+1" sammiti ilə bağlı şərhində bildirib. "Sammit ABŞ tərəfindən aparılan ardıcıl, sistemli işlərin bir hissəsi kimi keçirilir. Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasından və Cənubi Qafqazda Zəngəzur dəhlizinin yaradılmasından sonra ABŞ indi Mərkəzi Asiya ölkələrinin prezidentləri ilə sammit keçirmək qərarına gəlib", - deyə politoloq bildirib.

Ənənəvi təsir dairələri Rusiyanın əlindən çıxır

M.Sarıyev əlavə edib ki, Vaşinqton Rusiyanın ənənəvi siyasi arenalarda təsirini azaltmaq üçün səylər göstərir. "Rusiya artıq faktiki olaraq Cənubi Qafqazdan sıxışdırılıb. Bu, sadəcə an məsələsidir. İndi növbədə Mərkəzi Asiyadır. Avropa və ABŞ ilə ticarət yüz milyardlarla dollarlıq dövriyyəni təmin edir ki, bu da həm Qafqaz, həm də Asiya ölkələri üçün çox cəlbedicidir. Vaşinqton sammitində əməkdaşlıq üçün yeni yollar təklif oluna bilər. Tramp Asiya turnesi zamanı Çin lideri Si Cinpinlə görüşməyi planlaşdırır. Buna görə də görüş əsas geosiyasi oyunçular arasında maraqların toqquşmasını yaratmayacaq", - deyə ekspert vurğulayıb.

Azərbaycan da iştirak edəcək?

Yeri gəlmişkən, Qazaxıstanın Prezidenti Tokayev Azərbaycanın Mərkəzi Asiya-ABŞ formatında qarşıdan gələn sammitdə potensial iştirakının mümkünlüyünü bildirib. "Azərbaycanın belə mühüm forumda iştirakını arzuolunan hesab edirəm. Bu ölkə enerji resursları, əlverişli coğrafi mövqeyi, strateji baxışı və Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi ilə Cənubi Qafqazda və onun hüdudlarından kənarda son dərəcə mühüm rol oynayır, əslində regional nəqliyyat-logistika və enerji dövlətinə çevrilib. Azərbaycan Böyük Mərkəzi Asiyanın təbii hissəsi kimi nəzərdən keçirilə bilər", - deyə o qeyd edib.

Bölgə uğrunda mübarizə güclənə bilər

Göründüyü kimi, sammit mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Son vaxtlar ABŞ dövlət katibi və onun müşavirləri mütəmadi olaraq bölgəyə səfərlər edirlər və ya videoformat əsasında Mərkəzi Asiya ölkələrindəki həmkarları ilə müxtəlif mövzuları müzakirə edirlər. "5+1" formatından Pekin də istifadə edir. Mərkəzi Asiya ölkələrinin Çinlə sıx iqtisadi əlaqələri var. Bundan başqa, Çin Mərkəzi Asiya ölkələrinin əsas ticarət tərəfdaşı və investorudur. Çin bunun qarşılığında Mərkəzi Asiya ölkələrindən ucuz neft və qaz alır.

ABŞ-a Mərkəzi Asiya nə üçün lazımdır?

"C5+1" formatı 2015-ci ildə Barak Obama administrasiyası dövründə dövlət katibi Con Kerri tərəfindən düşünülmüşdü. O, 1992-ci ildən sonra Mərkəzi Asiyanın bütün dövlətlərinə səfər edən ilk yüksək rütbəli ABŞ məmuru idi. 2021-ci ilin əvvəlində Qazaxıstan, Özbəkistan və ABŞ özəl sektorda layihələrə bir milyard dollardan çox investisiya qoymaq və regionda iqtisadi tərəfdaşlığı gücləndirmək məqsədilə Mərkəzi Asiya İnvestisiya Tərəfdaşlığının yaradılması barədə razılığa gəldilər. Ümumiyyətlə, 2023-cü ilə qədər ABŞ hakimiyyətinin vəzifəsi Çinin Mərkəzi Asiya regionuna təsirini azaltmaq idi. Bu, ilk növbədə, müxtəlif proqram və layihələrə investisiyalar və maliyyələşdirmə hesabına, o cümlədən USAID vasitəsilə həyata keçirilirdi. 2022-ci ildən etibarən, Rusiyaya qarşı sanksiyalar fonunda ABŞ-nin Mərkəzi Asiyaya istiqamətlənmiş vektoru dəyişib: prioritet Moskvanın regiondakı təsirini azaltmaqdır.

Vaşinqtondan Mərkəzi Asiyaya yeni baxış bucağı

Rusiyaya qarşı tətbiq edilən məhdudiyyətlər Vaşinqtona Mərkəzi Asiyaya yeni bir baxışla yanaşmaq imkanı verib. Bu region, ilk növbədə Rusiyadan yan keçən beynəlxalq ticarət dəhlizlərinin yaradılmasında tərəfdaşdır, neft daxil olmaqla qiymətli resursların, həmçinin kritik əhəmiyyətli mineralların və nadir torpaq metallarının mənbəyidir. Qazaxıstan son dörd ildə ABŞ ilə ticarət dövriyyəsini 3,3 milyard dollara qədər artırıb.

Vaşinqtonun Mərkəzi Asiya regionunda öz mövqeyini gücləndirmək istəyi aşkar olsa da, ən azından Qazaxıstan və Özbəkistanla əlaqələr hesabına, daha böyük yaxınlaşma yolunda "Cekson-Venik" düzəlişi durur. Bu düzəliş ilk növbədə tam miqyaslı ticarət münasibətlərinə maneə törədir.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:132
embedMənbə:https://oxu.az
archiveBu xəbər 02 Noyabr 2025 13:14 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see363

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see340

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see279

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see273

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see270

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see269

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see263

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see256

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see253

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see249

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see241

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see238

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see238

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see236

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see235

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see228

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see224

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see224

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see208

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see206
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri