Vaşinqtonun sərt mesajı: Qəzzada “post HƏMAS” dövrü başlayır?

ABŞ Prezidenti Donald Trampın HƏMAS-a yönəlik sərt bəyanatı Yaxın Şərq diplomatiyasını yenidən qızışdırıb.

Prezident açıq şəkildə bildirib ki, HƏMAS hakimiyyəti könüllü şəkildə təhvil verməsə, məhv ediləcək. Eyni zamanda, Tramp Qəzzada beynəlxalq nəzarət mexanizminin yaradılmasını və xarici idarəetmə strukturunun tətbiqini təklif edib.

İsrail bu planı dəstəkləyib, lakin HƏMAS bəzi şərtlərlə razılaşmaq istədiyini açıqlayıb. ABŞ-nin bu təşəbbüsü regionda “post-HƏMAS dövrü”nün başlanğıcı kimi qiymətləndirilir, lakin planın sülhəmi, yoxsa gərginliyəmi gətirib çıxaracağı hələ də sual altındadır.

Mövzunu Bakıvaxtı.az-a şərh edən politoloq Züriyə Qarayeva bildirib ki, Trampın planı kağız üzərində sabitlik və təhlükəsizliyi təmin etməyə yönəlib, lakin reallıqda bu, çox mürəkkəb bir prosesdir. Onun fikrincə, Qəzzada hərbi və siyasi hakimiyyətin dəyişməsi regionda dərin ideoloji və sosial sarsıntılar yarada bilər. Politoloq deyib ki, HƏMAS-ın könüllü şəkildə geri çəkilməməsi qarşıdurmanın yenidən alovlanması riskini artırır:

“Beynəlxalq qüvvələrin Qəzzaya yerləşdirilməsi yalnız İsrailin deyil, ərəb ölkələrinin də razılığını tələb edir. Bu səbəbdən planın sülhə yox, daha çox siyasi və diplomatik gərginliyə yol aça biləcəyi ehtimal olunur”.

HƏMAS-ın ABŞ və İsrailin təzyiqlərinə necə reaksiya verə biləcəyinə gəlicə, Z.Qarayeva qeyd edib ki, HƏMAS üçün hakimiyyəti itirmək təşkilatın ideoloji dayaqlarının dağılması deməkdir:

“Buna görə də Trampın təklifinə qarşı sərt və simvolik müqavimət gözlənilir. Təşkilat daxildə həm silahlı müqavimət, həm də siyasi təbliğat vasitələri ilə mövqeyini qorumağa çalışacaq. HƏMAS eyni zamanda ərəb ölkələrinin və İranın dəstəyini artırmağa cəhd göstərəcək”.

Müsahibimiz hesab edir ki, lakin bu müqavimət uzunmüddətli perspektivdə təşkilatı daha da təcrid edə bilər.

Züriyə Qarayeva: Qəzzada real sülh üçün təkcə idarəetmə yox, sosial və humanitar infrastrukturun bərpası da vacibdir

Politoloq bildirib ki, Tramp administrasiyasının sərt ritorikası bəzi ərəb paytaxtlarında narahatlıq doğurub. Misir, Qətər və İordaniya kimi ölkələr sülh təşəbbüslərinə açıq olsa da, hərbi təzyiq yolunun sabitlik gətirməyəcəyini düşünürlər:

“Eyni zamanda, Səudiyyə Ərəbistanı kimi ölkələr ABŞ ilə strateji tərəfdaşlığı qorumağa çalışır, lakin daxili ictimai rəy bu məsələdə daha ehtiyatlı mövqe tutur. Vaşinqtonun addımı ərəb ölkələri arasında həm koordinasiya, həm də ziddiyyət yarada bilər. Bu vəziyyət ABŞ-nin regionda diplomatik nüfuzuna həm risk, həm də yeni imkanlar gətirir”.

“Qəzzada beynəlxalq idarəetmə modelinin tətbiqi realdırmı” sualını cavablandıran Züriyə Qarayeva bildirib ki bu ideya nəzəri baxımdan cazibədar görünür, lakin praktik baxımdan çoxsaylı çətinliklər var. Qəzzada beynəlxalq qüvvələrin yerləşdirilməsi üçün həm BMT mandatı, həm də regional razılıq tələb olunur:

“Əgər bu mexanizm həyata keçirilsə, bölgədə müvəqqəti sabitlik yarana bilər, lakin uzunmüddətli nəticələr HƏMAS-ın və digər fraksiyaların davranışından asılı olacaq. Qəzzada real sülh üçün təkcə idarəetmə yox, sosial və humanitar infrastrukturun bərpası da vacibdir. Əks halda, “beynəlxalq nəzarət” ideyası yeni böhranların başlanğıc nöqtəsinə çevrilə bilər”.

Zülfü Məmmədov