Xankəndidə sərt bəyanatlar: Rusiya ilə münasibətdə nə dəyişib?

Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev ötən ilin dekabrında AZAL təyyarəsinin qəzaya uğraması ilə bağlı Rusiyanı beynəlxalq məhkəməyə vermək niyyətini açıqlayaraq, Rusiya ilə qarşıdurma səviyyəsini artırıb. Həmçinin Azərbaycan prezidenti bu günlərdə Xankəndidə açılan III Şuşa Qlobal Media Forumunda Ukraynaya “işğalla razılaşmamağı” tövsiyə edib.

Rusiya ilə münasibətlərin kəskin şəkildə pisləşməsi fonunda Bakı Donald Trampı Ermənistanla danışıqlarda vasitəçiliyə dəvət və ABŞ-la “tərəfdaşlıq əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi üçün böyük potensial” olduğunu bəyan edir.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Kommersant” yazıb.
Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
2024-cü ilin avqustunda Vladimir Putinin Bakıya səfəri zamanı Rusiya və Azərbaycan prezidentləri İlham Əliyevin qara “Mersedes”ində birlikdə şəhəri gəziblər. Görünür, o zaman onlar təsəvvür etmirdilər ki, tezliklə Rusiya-Azərbaycan münasibətləri o vaxt müəyyən etdikləri kursdan kənara çıxacaq.
Azərbaycan prezidentinin iyulun 19-da III Şuşa Qlobal Media Forumunun açılışı ərəfəsində dünya mediasının nümayəndələri ilə söhbəti Bakının siyasətində bu ilin əvvəlindən baş verən köklü dəyişiklikləri nümayiş etdirdi.
Bu dəyişikliklər 2024-cü il dekabrın 25-də Qazaxıstanın qərbində Aktau şəhəri yaxınlığında qəzaya uğrayan Bakıdan Qroznıya uçan və Rusiya hava məkanında baş vermiş insidentdən sonra “Azərbaycan Hava Yolları”nın “Embraer 190” təyyarəsi ilə faciəvi insidentdən sonra ardıcıl olaraq korlanmağa başlayan Rusiya ilə müttəfiqlik münasibətlərinə böyük dərəcədə təsir etdi.
Xankəndidə jurnalistlərlə söhbəti zamanı İlham Əliyev bildirib ki, Bakı artıq “Embraer 190” təyyarəsinin qəzaya uğraması ilə bağlı Moskvanın araşdırmasının nəticələrini dərc etməsini gözləmək fikrində deyil və Rusiyaya qarşı beynəlxalq məhkəmələrdə iddia qaldıraraq həll yolunu axtarmağı planlaşdırır.
"Azərbaycanın baş prokuroru Rusiya İstintaq Komitəsinin rəhbərinə sorğular göndərir, lakin yeganə cavab "istintaq davam edir",- ifadəsidir. Bu mövqe əks məhsuldardır. Azərbaycan sənədləri beynəlxalq məhkəmələrə təqdim etmək niyyətindədir",- İlham Əliyev deyib.
O, həmçinin bildirib ki, Bakı “Azərbaycan Hava Yolları”nın təyyarəsinin qəzaya uğraması nəticəsində həlak olanların və yaralananların ailələrinə təzminat ödənilməsində israrlıdır.
Xatırladaq ki, təyyarənin göyərtəsində 62 sərnişin və 5 ekipaj üzvü olub. Qazaxıstan Fövqəladə Hallar Nazirliyinin məlumatına görə, 9-u rusiyalı olmaqla, 29 nəfər sağ qalıb.
Siyahılara görə, təyyarədə 16 Rusiya vətəndaşı olub. Azərbaycanın Rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat naziri Rəşad Nəbiyev daha əvvəl bildirmişdi ki, təyyarə kənardan müdaxiləyə məruz qalıb.
Federasiya Şurasının sədri Valentina Matviyenko martın 17-də Bakıda səfərdə olarkən prezident Əliyevlə görüşü zamanı məsələnin Rusiyanın istintaq orqanları tərəfindən araşdırıldığını və “Azərbaycan Hava Yolları” QSC-nin təyyarəsinin qəzaya uğraması ilə bağlı insidentə obyektiv qiymət veriləcəyinə əmin edib. Lakin o vaxtdan Moskva ilə Bakının münasibətlərində əsas qıcıqlandırıcıya çevrilən problemin həll yolu tapılmayıb.
İlham Əliyevin ikinci əks-səda doğuran bəyanatı Ukrayna böhranı ilə bağlı olub. Kiyevə nə məsləhət verə biləcəyi sualına cavabında Azərbaycan prezidenti ilk dəfə açıq şəkildə Ukraynanın tərəfini tutdu, Rusiyanın hərəkətlərinə münasibətdə iki dəfə “işğal” sözünü işlətdi.
"Ukrayna işğalla razılaşmamalıdır. Düşünürəm ki, bu, işğala dözməyə hazır olmayan Ukrayna xalqının istəklərinə uyğundur. Bu, əsas məsləhətdir. Biz də belə etdik", - deyə o, Kiyevi Qarabağın hərbi yolla qaytarılmasına nail olmuş Azərbaycanın təcrübəsindən istifadə etməyə çağırıb.
Prezident Əliyevin bəyanatlarına əsasən, İkinci Qarabağ müharibəsinin başa çatmasına və 2020-ci ilin noyabrında üçtərəfli sülh bəyanatının imzalanmasına Rusiya prezidenti Vladimir Putinin səyləri nəticəsində nail olunmasına baxmayaraq, Bakı artıq Moskvanı İrəvanla sülh danışıqları üçün vasitəçi və platforma kimi qəbul etmir.
Hazırkı mərhələdə Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasının perspektivlərindən danışan İlham Əliyev bəyan edib ki, Bakı və İrəvan sülh müqaviləsi imzalamağa çox yaxındırlar. “Sazişin mətni əvvəlcədən paraflana bilər və Azərbaycan tərəfi artıq Əbu-Dabidə belə bir təkliflə çıxış edib”,- deyən Azərbaycan prezidenti əlavə edib ki, “sülh müqaviləsi iki məsələnin həllindən dərhal sonra imzalana bilər: Ermənistan konstitusiyasının dəyişdirilməsi və ATƏT-in Minsk qrupunun buraxılması”.
İlham Əliyev bir dəfə də olsun Cənubi Qafqazda nizamlanmanın tapılmasında Moskvanın rolunu qeyd etmədən gözlənilmədən bu yaxınlara qədər regiona heç bir gözə çarpan maraq göstərməyən prezident Trampın sülhməramlı rolundan danışdı.
O, III Şuşa Qlobal Media Forumunun iştirakçılarını əmin edib:
"Biz ABŞ prezidenti Donald Trampa Azərbaycan və Ermənistanın nəhayət razılığa gəlməsinə kömək etmək istəyinə görə çox minnətdarıq. O, beynəlxalq təhlükəsizliklə bağlı daha qlobal məsələlərlə məşğul olmasına baxmayaraq, Cənubi Qafqazdakı vəziyyəti də öz nəzərində saxlayır".
"O, Ermənistan və Azərbaycan arasında uzanan münaqişənin yekun həlli üçün çox böyük işlər görür. Düşünürəm ki, biz gələcəkdə daha çox xoş xəbərlər eşidəcəyik", - İlham Əliyev Donald Tramp haqqında danışaraq davam edib.
"Bu gün biz ABŞ-la tərəfdaşlıq əlaqələrinin gücləndirilməsi üçün böyük potensial görürük. Biz Vaşinqtondan müsbət siqnallar alırıq. Buna cavab olaraq Azərbaycan da çox müsbət siqnallar göndərir. Bizim tərəfdaşlığımız zəngin tarixə malikdir", - o vurğulayıb.
Hazırda Ermənistan tərəfindən bloklanan Zəngəzur dəhlizinin açılması perspektivlərindən danışan İlham Əliyev Bakının növbəti etirazı olacağı təqdirdə onu tranzit ölkəyə çevrilmək imkanını itirməklə hədələyib.
Bundan əlavə, o, Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi layihəsi çərçivəsində bu dəfə Rusiyanın iştirakı olmadan daha bir nəqliyyat marşrutunun yaradılması perspektivlərini açıqlayıb.
"Ermənistan və İranla sərhədimizin qovşağına qədər dəmir yolunun tikintisini demək olar ki, başa çatdırırıq. Yəqin ki, bir ildən az müddətdə - bəlkə də gələn ilin yazında - bu dəmir yolunun Azərbaycan hissəsi tikiləcək. Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması Şimal-Cənub dəhlizinin daha bir istiqamətini mahiyyət etibarı ilə açacaq. Sonra Rusiyadan Azərbaycana və Azərbaycandan İrana, Rəştə, daha sonra Şərqi Azərbaycandan Zəngəzur bölgəsinin digər hissələrinə, İrana, oradan da Türkiyəyə”.
İlham Əliyevin Rusiya ilə bağlı misli görünməmiş sərt bəyanatları göstərdi ki, son vaxtlar Moskva ilə Bakı arasında münasibətlərdə köklü dönüş baş verib.
Nəticədə, 2022-ci ilin fevralında Ukrayna müharibəsinin başlanmasına təsadüf edən prezident Əliyevin Rusiya paytaxtına səfəri zamanı Moskva ilə Bakının razılaşdığı müttəfiqlik münasibətlərinin əsasları sual altında qalıb.

Düz bir il əvvəl II Şuşa Qlobal Media Forumunda çıxış edən İlham Əliyev dünya mediasının nümayəndələrini əmin etdi ki, Azərbaycan Rusiya ilə həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli əməkdaşlığa diqqət yetirir. 2023-2024-cü illərdə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin 18 faiz artdığını vurğulayan İlham Əliyev üçüncü ölkələrdən olan tərəfdaşlarla əlaqələrin inkişaf etdirilməsinin vacibliyini də qeyd edib.
"İlk növbədə, bu, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizidir. Bu gün geosiyasi vəziyyəti nəzərə alsaq, bu, Rusiya üçün həmişəkindən daha vacib əhəmiyyət kəsb edir. Söhbət bu dəhlizin imkanlarının genişləndirilməsindən gedir",- İ. Əliyev deyib.
Bir il əvvəl o, tərəflər arasında humanitar əməkdaşlıq, insanlar arasında təmaslar, təhsil məsələlərinin də müzakirə edildiyini, iki ölkə arasında əlaqələrin fəal şəkildə inkişaf edəcəyinə əminliyini bildirmişdi.
Moskva ilə Bakı arasında münasibətlər prezident Putinin ötən ilin avqustunda Azərbaycana dövlət səfəri zamanı pik həddə çatıb və bundan sonra hər iki paytaxt İlham Əliyevin Cənubi Qafqazda Vladimir Putinin əsas müttəfiqinə çevrilməsindən danışmağa başlayıb.
"Mən Bakıda olmaqdan, bu şəhərə bir daha heyran olmaqdan çox şadam. Şəhər inkişaf edir, uğurla inkişaf edir, deyərdim ki, regionda vahəyə çevrilir", - Vladimir Putin qeyd edib.
Səfərin təşkilatçılarının nou-haularından biri də iki lider arasında görüşün Bakı ətrafında sürən qara “Mercedes”də keçirilməsi qərarının verilməsi olub. İlham Əliyev şəxsən sürücü kimi sükan arxasına əyləşib, Vladimir Putin isə ön sərnişin oturacağında olub.
Görünür, həmin an avtomobilin sürücüsü və sərnişini çox yaxında Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin o zaman müəyyən edilmiş kursdan çıxacağını ağlına belə gətirməyib.

Y. QACAR