Xocalı ağrısı unudulmayacaq ŞƏRH

Azərbaycan xalqının müasir tarixində bəzi hadisələr var ki, onlar yalnız siyasi və ya hərbi məna daşımır, eyni zamanda milli şüurun formalaşmasında həlledici rol oynayır. Bu baxımdan Xocalı adı təkcə bir yaşayış məntəqəsini ifadə etmir. Xocalı Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin iz buraxmış, uzun illər vicdanlarda susmayan bir faciənin simvoluna çevrilmişdir. Məhz buna görə də Xocalı azad olunmadan ölkənin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa edildiyini söyləmək mümkün deyildi.Ərazi bütövlüyü anlayışı beynəlxalq hüquqda müəyyən sərhədlərin toxunulmazlığı kimi qəbul edilsə də, bu anlayışın mənəvi tərəfi də mövcuddur. Torpaqların geri qaytarılması yalnız coğrafi məsələ deyil, həm də tarixi ədalətin bərpasıdır. Xocalı işğal altında qaldığı müddətdə bu ədalət yarımçıq idi. Çünki həmin torpaq yalnız strateji mövqeyə malik ərazi deyil, yüzlərlə günahsız insanın həyatının yarımçıq qaldığı bir məkandır. Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşına adi bir münaqişə epizodu kimi deyil, insanlığa qarşı törədilmiş ağır cinayət kimi həkk olunmuşdur. Bu hadisə illər boyu xalqın qəlbində sağalmayan yaraya çevrilmiş, eyni zamanda milli iradəni daha da möhkəmləndirmişdir. Xocalı ağrısı nəinki unudulmadı, əksinə, hər nəsil üçün bir məsuliyyətə çevrildi. Bu məsuliyyət torpağın geri qaytarılması ilə yanaşı, tarixi həqiqətin yaşadılması idi.Uzun illər ərzində Azərbaycan cəmiyyəti siyasi qələbələrdən, beynəlxalq tribunalarda əldə edilən haqlardan danışsa da, bu fikirlər Xocalı azad olunmadan tamlıq təşkil etmirdi. Çünki suverenlik yalnız dövlət atributlarının mövcudluğu deyil, həm də xalqın daxili rahatlığı, vicdan qarşısında borcunu yerinə yetirdiyini hiss etməsidir. Xocalı məsələsi bu baxımdan milli vicdanın açıq qalan səhifəsi idi. Xocalının azad edilməsi ilə Azərbaycan xalqı təkcə torpağına qovuşmadı, eyni zamanda uzun illər davam edən mənəvi gərginlikdən azad oldu. Bu hadisə sübut etdi ki, səbir və iradə nəticəsiz qalmır. Azadlıq burada yalnız fiziki məkanın geri qaytarılması anlamına gəlmirdi. Bu, tarixi yaddaşın öz yerini tapması, yarımçıq qalan ədalətin tamamlanması idi. Xocalı azad olunmadan Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi yalnız hüquqi baxımdan mövcud ola bilərdi, lakin mənəvi baxımdan tamamlanmış sayılmazdı. Xocalının azadlığı ilə bu tamamlanma baş verdi. Bu hadisə Azərbaycan xalqının həm tarixi, həm də mənəvi qələbəsidir. Çünki Xocalı yalnız torpaq deyil, xalqın vicdanı idi və bu vicdan yalnız azadlıqla rahatlıq tapa bildi. Bu gün Xocalının azad olunması Azərbaycan xalqının keçmişlə hesablaşaraq gələcəyə daha inamla baxmasına imkan yaradır. Çünki ədalətin gec də olsa bərpa olunması milli ruhda bir sabitlik və daxili rahatlıq formalaşdırır. Artıq Xocalı yalnız faciə ilə xatırlanan bir ad deyil, həm də səbrin, iradənin və tarixi haqqa sahib çıxmağın rəmzinə çevrilmişdir. Azərbaycan cəmiyyəti üçün əsas vəzifə bu tarixi hadisəni sadəcə xatirə olaraq saxlamaq deyil, onu milli yaddaşın ayrılmaz hissəsi kimi qorumaqdır. Xocalı faciəsi gələcək nəsillərə ötürülərkən yalnız ağrı deyil, həm də ədalət anlayışı aşılanmalıdır. Bu, həm tarix qarşısında, həm də insanlıq qarşısında daşıdığımız mənəvi borcdur. Xocalının azadlığı ilə Azərbaycan xalqı öz tarixində yarımçıq qalmış bir səhifəni bağladı. Bu səhifənin bağlanması unudulma demək deyil; əksinə, daha dərin bir yaddaş və daha möhkəm bir dövlətçilik düşüncəsinin formalaşması deməkdir. Xocalı azad olunduğu üçün deyil, azad olunmalı olduğu üçün əbədi olaraq milli şüurumuzda yaşayacaqdır.

Şəhla Cəfərova

YAP fəalı