Yapon xoreoqrafı: Buto qaranlıq rəqsidir

Bakı, 16 iyun, AZƏRTAC

Ritual Teatr və Yaradıcılıq Laboratoriyasının dəvəti ilə dünyada məşhur yapon rəqqası və xoreoqraf Katsura Kan silsilə mühazirə və ustad dərsləri keçmək üçün bir neçə günlük Bakıya gəlib.

Buto avanqard rəqsinin dünyanın aparıcı nümayəndələrindən sayılan Katsura Kan bu sürreal rəqs istiqamətinin banisi Tatsumi Hijikatanın birbaşa tələbəsidir. Xoreoqrafın Azərbaycana ilk səfəridir. O, Bakının görməli yerlərini ziyarət etməkdən və Azərbaycan rəqsləri ilə yaxından tanış olmaqdan məmnunluğunu ifadə edib.

AZƏRTAC-a müsahibəsində Katsura Kan dünyada buto rəqsinə artan marağın səbəblərindən, həmçinin bu sənət istiqamətinin yarandığı ilk dövrlərdə ona göstərilən münasibətdən danışıb.

- Katsura-san, siz mühazirələr və ustad dərsləri ilə dünyanın müxtəlif ölkələrini gəzirsiniz. Buto rəqsinə marağın bu qədər böyük olmasının səbəbi nədir?

- Yaponiya ümumilikdə çox unikal ölkədir. Burada qədim ənənələr bu gün də yaşayır, eyni zamanda müasir mədəniyyətin də çox güclü təzahürləri mövcuddur. Mən 1979-cu ildən, yəni 45 ildən artıqdır ki, dünyanın müxtəlif ölkələrində - Rusiyada, Çində, Meksikada, ABŞ-də və başqa yerlərdə fəaliyyət göstərirəm. Bu illər ərzində görmüşəm ki, insanlar yapon mədəniyyətinə böyük maraq göstərirlər. Bu maraq təkcə rəqslə məhdudlaşmır, yapon rəssamlığına, animasiyasına, anime sənətinə, həmçinin ikebana və çay mərasimi kimi ənənələrə də böyük diqqət var. Yapon rəqsi də özünəməxsusluğu ilə insanları cəlb edir.

Düşünürəm ki, mənim də fəaliyyətimi davam etdirə bilməyimin əsas səbəbi budur - insanlar buto rəqsinə maraq göstərirlər.

- Siz buto rəqsinin aparıcı nümayəndələrindən birisiniz və əfsanəvi Tatsumi Hijikatanın tələbəsi olmusunuz. Bu sənət istiqaməti yarananda insanlar butoya necə yanaşırdılar?

- İlk illərdə buto kifayət qədər qalmaqallı sənət növü hesab olunurdu. Onun yaradıcıları butonu rəqs kimi təqdim etsələr də, cəmiyyət və sənət cameəsinin əksəriyyəti onu rəqs kimi qəbul etmirdi. Buna baxmayaraq, onlar bu istiqaməti inkişaf etdirməyə davam edir, əsərlərində cəsarətli və mübahisəli elementlərdən istifadə edirdilər. Bu gün butonun yaranmasından təxminən 65 il ötür. Düşünürəm ki, insanlar hələ də “Buto nədir?” sualını verirlər. Ola bilsin, məhz onun sirli və tam izah olunmayan təbiəti bu sənət növünə marağın davam etməsinə səbəb olur.

- Bəs siz bu sualın cavabını bilirsiniz? Buto nədir?

- Mən indiyə qədər bu cavabın axtarışındayam...

- Sizcə, missiyanız nədən ibarətdir?

- Mən bütün dünyada daha çox “minor bədən” kəşf etməyə çalışıram. (“Minor bədən” və ya “passiv/həssas bədən” rəqqasın sərt əzələ nəzarətindən, şəxsi iradəsindən və sosial kimliyindən müəyyən mənada uzaqlaşdığı vəziyyəti ifadə edir. Bu halda bədən “boş məkan”a çevrilərək hərəkətin, obrazların və emosiyaların ona nüfuz etməsinə imkan yaradır, - müəllifin qeydi.)

Bu yanaşma rəqsin ifadə imkanlarını genişləndirir, onu daha rəngarəng və çoxşaxəli edir. Eyni zamanda, biz rəqs sənətində Asiya mədəniyyətinin elementlərinin daha geniş təmsil olunmasını istəyirik. Bu gün Asiya tədricən öz köklərinə qayıdır, mədəni irsini və ənənələrini yenidən kəşf edir. Mənim üçün bu proses son dərəcə maraqlıdır.

- “Minor bədəni” qeyd etdiniz. Buto rəqsində “minorluq” anlayışı nə dərəcədə vacibdir?

- Buto özü-özlüyündə “minorludur”. Bu, qaranlıq rəqsidir. Bir çox insan gözəllik axtarmağa çalışır. Butoda biz gözəllik axtarmırıq. Biz gözəllikdən daha yüksək, daha böyük nəyisə axtarırıq. Bu mənada yenidən suala qayıdırıq: incəsənət nədir, mədəniyyət nədir? “Major” Avropa düşüncə tərzi əvəzinə, biz “minor” dünyanın dilində danışırıq. Mən belə hiss edirəm.

Müəllif – Anara Axundova