Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yaxın Şərqdə savaş dünya iqtisadiyyatını böhrana aparır

Yaxın Şərqdə savaş dünya iqtisadiyyatını böhrana aparır

Xalq qazeti portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Yaxın Şərqdə davam edən hərbi-siyasi gərginlik nəticəsində Hörmüz boğazı ətrafında yaranmış vəziyyət artıq qlobal iqtisadiyyat və enerji təhlükəsizliyi üçün ciddi risk mənbəyinə çevrilib. Dünyanın ən strateji su yollarından biri sayılan bu boğaz həm coğrafi, həm də iqtisadi baxımdan kritik əhəmiyyətə malikdir.

Hörmüz boğazı Yaxın Şərqin əsas enerji istehsalçıları – Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, Küveyt, Qətər və BƏƏ üçün əsas ixrac marşrutudur. ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının (EIA) hesablamalarına görə, 2025-ci ildə bu boğazdan gündəlik təxminən 20 milyon barel neft və neft məhsulları daşınıb ki, bu da illik hesabla 600 milyard dollar dəyərində enerji ticarətinə bərabərdir.

Son hadisələr isə bu strateji marşrutun sabitliyini ciddi şəkildə sarsıdıb. ABŞ prezidenti Donald Tramp İrana boğazı açması üçün verdiyi son müddətin başa çatdığını bildirib və mümkün hərbi müdaxilə ilə hədələyib. Bu bəyanatdan dərhal sonra enerji bazarlarında dalğalanmalar müşahidə olunub.

Qeyd edək ki, rəsmi Tehran hələ də geri çəkilmək niyyətində deyil. ABŞ-ın təhdidlərindən sonra İran rəsmiləri ABŞ-ın təkliflərini rədd edərək boğazın açılmayacağını bildirib və hərbi müdaxiləyə sərt cavab veriləcəyini vurğulayıblar. Bu ritorika regionda eskalasiya risklərini daha da artırır. ABŞ daxilində isə bu siyasət birmənalı qarşılanmır. Senator Kris Mörfi vəziyyəti “özümüzün yaratdığımız problemi həll etməyə çalışmaq” kimi qiymətləndirərək administrasiyanın yanaşmasını sərt tənqid edib.

Beynəlxalq media və analitik qurumlar bildirir ki, boğazın məhdud fəaliyyəti artıq real iqtisadi təsirlərini göstərir. “Reuters”in məlumatına görə, enerji təchizatında yaranan fasilələr bir sıra ölkələrdə böhran əlamətlərini gücləndirib. Pakistan Maliyyə Nazirliyi ölkədə yalnız 12 günlük neft ehtiyatının qaldığını açıqlayıb. Belə vəziyyətdə təhsil müəssisələri bağlanıb, dövlət qurumlarında iş rejimi məhdudlaşdırılıb, nəqliyyat vasitələrinin istifadəsinə ciddi məhdudiyyətlər qoyulub. İranın boğaz üzərində protektoratlığı və gəmilərdən rüsum toplamaq niyyəti ABŞ siyasi dairələrində narahatlıq yaradıb. Respublikaçı senator Lindsey Graham bildirib ki, Hörmüz boğazının İranın nəzarətində qalmasına imkan verilməməlidir və ABŞ bu məsələdə daha sərt mövqe tutmalıdır.

Buna baxmayaraq, Tehran bəzi tankerlərin keçidinə icazə verərək bazarı qismən sabitləşdirir. Beynəlxalq agentliklərin məlumatına görə, son günlərdə İran 20-dən çox tankerin boğazdan keçməsinə şərait yaradıb. Lakin bu, ümumi tələbatı ödəmək üçün kifayət etmir. Münaqişədən əvvəl gündəlik təxminən 130 gəmi bu marşrutdan istifadə edirdi. İran parlamenti də boğazdan keçən gəmilərdən rüsum alınmasını nəzərdə tutan qanun layihəsini müzakirə edir ki, bu da beynəlxalq hüquq baxımından ciddi mübahisələr doğura bilər.

Yeri gəlmişkən, Beynəlxalq Enerji Agentliyinin rəhbəri Fatih Birol xəbərdarlıq edib ki, hazırkı böhran 1973 və 1979-cu illərin neft şoklarını, eləcə də son illərin enerji böhranını geridə qoyacaq səviyyədədir. Onun sözlərinə görə, xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələr yüksək enerji və ərzaq qiymətləri səbəbindən ciddi iqtisadi təzyiqlə üzləşəcək.

Böhran artıq Asiya və Afrikada real təsirlərini göstərir. Bir sıra ölkələrdə yanacaq çatışmazlığı gündəlik həyatı iflic edib. Hökumətlər iş rejimini qısaldıb, ictimai xidmətləri məhdudlaşdırıb, işçiləri evdən işləməyə yönəldib. Avropada isə bəzi ölkələr yanacaq məhdudiyyətləri tətbiq etməyə başlayıb. Afrikada Cənubi Sudan və Mavriki elektrik istehlakını məhdudlaşdıran tədbirlər həyata keçirib. Sloveniya yanacaq məhdudiyyəti tətbiq edən ilk Aİ ölkəsi olub.

Bir sıra Körfəz ölkələrinin alternativ marşrutları mövcud olsa da, lakin bu Hörmüzlə eyni gücə malik deyil. Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ boru kəmərləri vasitəsilə neft ixracını diversifikasiya etməyə çalışsa da, qlobal bazarda təklif azalması qaçılmazdır. Ekspertlər hesab edir ki, alternativ yollar yalnız itkilərin bir hissəsini kompensasiya edə bilər.

Hazırkı şəraitdə əsas sual böhranın hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyidir. Hərbi eskalasiya genişləndikcə, bu, bütün dünya iqtisadiyyatı üçün ağır nəticələr vəd edir. Analitiklər vurğulayır ki, Hörmüz boğazı ətrafında yaranmış vəziyyət artıq yalnız regional münaqişə deyil, qlobal enerji təhlükəsizliyinin əsas sınaqlarından biridir. Bəzi proqnozlar görə, neftin 1 bareli 150 dollara qədər yüksələ bilər. Bununla yanaşı, ərzaq qiymətləri də artmaqda davam edir. Çünki Hörmüz boğazı həmin regiondan həyata keçirilən gübrə ixracatı üçün də kritik bir marşrutdur. Hətta dünyadakı gübrə ticarətinin təxminən 30 faizdən çoxu bu boğazdan keçir.

Bu səbəbdən gübrə təchizatındakı böhran səbəbindən qiymətlərin daha da yüksələcəyi gözlənilir. Bu isə BMT-nin Ümumdünya Ərzaq Proqramının qlobal ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı xəbərdarlıqlarını artırır və əlavə 45 milyon insanın kəskin aclıqla üzləşə biləcəyini göstərir. Bundan başqa, sənaye sahələri – poladdan kimyəvi maddələrə qədər qıtlıq və artan qiymətlərlə üzləşir.

Son illər qlobal enerji tendensiyaları artıq bərpaolunan enerji mənbələrinə üstünlük verir. Keçən il az karbonlu mənbələrdən istehsal olunan elektrik enerjisi ilk dəfə kömürdən əldə edilən enerjini üstələyib. “The Guardian”ın məlumatına görə, Çin və Hindistanda kömürlə işləyən elektrik enerjisi istehsalı 1970-ci illərdən bəri ilk dəfə azalıb.

Nəhayət, Hörmüz boğazı böhranı yalnız qısamüddətli enerji və iqtisadi risk yaratmır, həm də qlobal enerji siyasətində köklü dəyişikliklərin sürətlənməsinə təkan verir. Baş verən hadisələr fonunda alternativ enerji mənbələrinə investisiyalar və enerji tədarükünün diversifikasiyası indi tarixi əhəmiyyət daşıyan prioritetlər sırasına daxil olub.

Musa BAĞIRLI
XQ

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:123
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 08 Aprel 2026 12:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see365

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see319

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see304

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see284

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see283

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see279

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see279

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see274

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see257

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see252

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see249

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see244

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see241

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see238

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see235

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see234

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see227

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see221

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see206

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see192
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri