Yazda bir çox insan “dəli olur”...

Psixiatr mövsümi xəstəlikləri müəyyən etdi. Yeni mövsümün gəlişi ilə istehsalı dəyişən hormonlar və neyrotransmitterlər əsas rol oynayır...

...Ruhi xəstəliklərin “yazda kəskinləşməsi” ilə bağlı geniş yayılmış inanc yalnız qismən doğrudur.

SİA-nın məlumatına görə, bu barədə psixiatr və asılılıq üzrə mütəxəssis danışıb.

O, mövsümiliyin ruhi sağlamlığa təsir etdiyinə inanır, lakin onun rolu məşhur stereotiplərin təklif etdiyindən xeyli mürəkkəbdir.

Həkim qeyd edib ki, elmi məlumatlar, məsələn, şizofreniyanın yazda daha tez-tez pisləşdiyini qəti şəkildə təsdiqləmir.

Bundan əlavə, bir neçə tədqiqat əks tendensiyanı göstərir, pik kəskinləşmələr tez-tez payızın sonlarında və qışda baş verir. Hər bir hal fərdi olur və iqlim və xəstənin həyat şəraiti kimi müxtəlif amillərdən asılıdır.

Bununla belə, ruhi sağlamlıqda mövsümi dalğalanmalar mövcuddur. Yaz, digər fəsillərlə yanaşı, rifaha təsir edə biləcək keçid dövrlərindən yalnız biridir.

“Yaz” xəstəlikləri və onların səbəbləri...

Ən çox mövsümilik bir sıra xəstəliklər üçün nümayiş etdirilib. Məsələn, mövsümi affektiv pozğunluq adətən payız və qışda, gündüz saatlarının azaldığı və yorğunluğa, apatiyaya və yuxu pozğunluğuna səbəb olduğu zaman özünü göstərir. Bipolyar pozğunluqda depressiv epizodlar qışda daha tez-tez baş verir, manik epizod riski isə yaz və yayda artır.

Narahatlıq pozğunluqları təqvimlə daha az əlaqəlidir, lakin soyuq mövsümdə işığın olmaması simptomları daha da ağırlaşdıra bilər.

Mövsümi dəyişikliklərdə əsas amil gündüz işığının uzunluğudur. Yazda işığın artması fizioloji prosesləri tetikler, maddələr mübadiləsini sürətləndirir və ümumi aktivliyi artırır. Bu, hormon və neyrotransmitter səviyyələrindəki dəyişikliklərlə əlaqədardır: melatonin istehsalı azalır, əhval-ruhiyyə və enerjidən məsul maddələrin səviyyəsi isə artır. Ümumiyyətlə, yaz ikiqat təsir göstərə bilər: bir tərəfdən aktivliyi və enerjini artırır, digər tərəfdən isə bədənin adaptiv mexanizmlərinə yük yaradır.

Zehni sağlamlıq problemləri olan insanlar üçün bu, bəzən narahatlıq və ya depressiyaya səbəb ola bilər.

Vitamin çatışmazlığı və mövsümi allergiyalar da buna səbəb ola bilər.

Psixiatr izah edib ki, “Yaz dəyişiklik dövrüdür. İnsanlar yeni şərtlərə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkə bilərlər ki, bu da narahatlıq və depressiyaya səbəb ola bilər”.

“Yaz kəskinləşməsi”nin səbəbləri...

Mütəxəssis izah edir ki, kəskinləşmələr nadir hallarda qəfil baş verir, çünki onlardan əvvəl adətən nəzərəçarpacaq dəyişikliklər olur. Xəbərdaredici əlamətlərə əhval-ruhiyyənin dəyişməsi, artan narahatlıq, yuxu pozğunluqları, iştahanın dəyişməsi, adi fəaliyyətlərə marağın azalması, sosial təcrid və ya əksinə, həddindən artıq aktivlik daxildir.

Özünə və ya başqalarına zərər vermək düşüncələri ilə yanaşı, gündəlik həyata mane olan qəfil pisləşmə ilə bağlı vəziyyətlərə xüsusi diqqət yetirilməlidir.

Belə hallarda dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır. Əlamətlər bir neçə həftə davam edərsə və həyat keyfiyyətini aşağı salarsa, psixiatr gecikmədən kömək almağı tövsiyə etdi. Erkən diaqnoz və müalicə ağır epizodların inkişafının qarşısını ala və vəziyyəti sabitləşdirə bilər.

Nazlı Almuradova