Yeni qaydalar: Avtomobil idxalı asanlaşır, QİYMƏTLƏR QALXIR

Şri-Lanka, prezidenti devirən ağır iqtisadi böhrandan sonra ölkənin normal vəziyyətə qayıtması əlaməti olaraq bəzi avtomobillərin idxalına qoyulan qadağanı yumşaltmağa hazırlaşır.

Gununsesi.info xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, fevralın 1-dən avtobusların, yük maşınlarının və kommunal nəqliyyat vasitələrinin idxalına icazə veriləcək, digər nəqliyyat vasitələrinə qoyulan məhdudiyyətlərin isə tədricən qaldırılacağı gözlənilir.

Bir çox Şri-Lankalılar səlahiyyətlilərin şəxsi avtomobillərə, idman avtomobillərinə və taksi kimi istifadə edilən üç təkərli trishawlara da idxal qadağasını ləğv etmələrini gözləyirlər.

Lakin yenilərinin azlığı, zəif valyuta və yüksək vergilər səbəbindən avtomobillərin qiymətlərinin qalxması ilə bəziləri yeni avtomobili kimin ala biləcəyini soruşur.

2022-ci ildə Şri-Lanka ciddi xarici valyuta çatışmazlığı ilə üzləşdi və bu o demək idi ki, tarixində ilk dəfə kreditorlar qarşısında öhdəliklərini yerinə yetirə bilmədi.

22 milyon əhalisi olan ada ölkəsi yanacaq, qida və dərman çatışmazlığı ilə üzləşdiyi üçün qarışıqlığa düşdü.

Kütləvi anti-hökumət etirazları bir neçə ay sonra o vaxtkı prezident Qotabaya Rajapaksanı devirdi.

Kolombo, Beynəlxalq Valyuta Fondundan 2,9 milyard dollar (2,3 milyard funt sterlinq) yardım üçün danışıqlar apardı, Rajapaksa varisi isə yürüyüş vergiləri və enerji subsidiyalarına son qoyulması da daxil olmaqla qənaət tədbirləri tətbiq etdi.

O vaxtdan ölkənin maliyyə vəziyyəti yaxşılaşıb və iqtisadiyyat tədricən uçurumdan qayıdır.

Avtomobillərin idxalına qoyulan qadağanın aradan qaldırılması ilə bağlı elan illərlə yeni avtomobil və ya furqon almaq üçün gözləyən Şri Lankalılar arasında səs-küyə səbəb olub.

Kolomboda yerləşən iqtisadi araşdırma mərkəzi olan Advocata-nın sədri Murtaza Jafeerjee BBC-yə bildirib ki, o, bu addımın çoxdan gecikdiyini düşünür.

“Avtomobil idxalı təkcə hökumətin gəlirlərini artırmayacaq, həm də avtomobillərin maliyyələşdirilməsi, dilerlərin gəlirləri, avtomobillərə texniki xidmət və digər əlaqəli fəaliyyətlər kimi digər iqtisadi fəaliyyətlərə, iş yerlərinin yaradılmasına təkan verəcək” dedi.

Lakin ölkənin informasiya naziri Nalinda Jayatissa çərşənbə axşamı mətbuat konfransında deyib ki, ölkə “çox ehtiyatlı hərəkət edir, çünki biz xarici ehtiyatlarımızı tükəndirəcək idxal artımını istəmirik”.

Avtomobil və yük maşınları istehsal edən heç bir böyük zavodu olmayan ölkə demək olar ki, bütün nəqliyyat vasitələrini, əksəriyyəti Yaponiya və Hindistan kimi ölkələrdən idxal edir. İndi Çin avtomobillərinə, xüsusən də elektrik avtomobillərinə böyük maraq var.

Şri-Lankada işlənmiş avtomobillərin qiymətləri bahalaşıb, bəzi modellər indi qadağadan əvvəlki qiymətlərdən iki və ya üç dəfə bahadır.

Məhdudiyyətlər toylar üçün nəqliyyat vasitələri təmin edən və part-time taksi sürücüsü olan Gayan Indika kimi insanlar üçün xüsusilə çətin olub.

“Mən yeni avtomobil almaq istəyirəm ki, işimi görüm və şəxsi taksi kirayəmi davam etdirə bilim. Maşınsız, hərəkət qabiliyyəti olmayandan gəlirlərimin xeyli hissəsini itirirəm”.

Mərkəzi Kandi şəhərindən olan bir proqram mütəxəssisi Sasikumar, ictimai nəqliyyatı zəif olan bir ölkədə avtomobil həyati əhəmiyyət kəsb edə bilər.

“Bizim yaxşı ictimai nəqliyyat sistemimiz olmadığı üçün ölkənin digər bölgələrinə getmək üçün avtomobil vacibdir. Ya hökumət avtomobillərə qoyulan qadağanı aradan qaldırmalıdır, ya da ictimai nəqliyyatı təkmilləşdirməlidir”.

Şri-Lanka qadağa qoyulmazdan əvvəlki il ərzində təxminən 1,4 milyard dollar dəyərində avtomobil idxal edib. Bu il mərkəzi bank avtomobil idxalı üçün bir milyard dollara qədər vəsait ayırmağı planlaşdırdığını, lakin pulun tədricən buraxılacağını bildirib.

Şri-Lankanın Avtomobil İdxalçıları Assosiasiyasından Aroşa Rodriqo və onun ailəsi 40 ildən artıqdır ki, avtosalon işlədirlər.

Şirkət qadağadan bir ay əvvəl təxminən 100 avtomobil idxal edirdi. Məhdudiyyətlər qüvvəyə minəndən bəri bir dənə də olsun avtomobil idxal edə bilməyiblər.

O qeyd edir ki, qadağa daha da yüngülləşdirilsə belə, minik avtomobillərinin və digər nəqliyyat vasitələrinin idxalına icazə verilsə də, bir çox insanlar vergilərin artması və Şri Lankanın zəif valyutası səbəbindən onları ala bilməyəcək.

Hökumət xaricdən gətirilən həm yeni, həm də ikinci əl avtomobillərə tətbiq edilən aksiz rüsumlarını mühərrik həcmindən asılı olaraq 200% və 300%-ə qədər kəskin şəkildə artırıb.

Aksiz vergisi ilə yanaşı, xaricdən gətirilən istənilən avtomobil üçün 18% Əlavə Dəyər Vergisi (ƏDV) də var.

İdxal edilən avtomobillərin qiymətinə Şri-Lanka rupiyasının ABŞ dolları kimi əsas dünya valyutalarına qarşı zəifliyi də təsir edəcək.

Bu yüksələn xərclər məktəb müəllimi R Yasodha kimi insanları təxirə salır.

“Biz uzun müddətdir ki, nəqliyyat vasitəsi almağı gözləyirik. Amma vergi və qiyməti hesablasaq, orta ölçülü bir avtomobilin qiyməti iki dəfə artaraq 2,5 milyon rupidən (8,450 dollar; 6,800 funt sterlinq) beş milyon rupiyə qədər artıb”, – o bildirib. BBC-yə bildirib.

Orxan Saffari

Gununsesi.info