Icma.az
close
up
RU
Yer qabığının dərinliklərində müəmmalı anomaliyalar aşkarlanıb

Yer qabığının dərinliklərində müəmmalı anomaliyalar aşkarlanıb

Tribuna portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Alimlər onilliklərdir ki, Yer mantiyası ilə nüvə sərhədində yerləşən iki nəhəng strukturu — geniş sahələri əhatə edən, kəsilmə dalğalarının sürətini kəskin şəkildə azaldan anomaliyaları araşdırmağa çalışırlar. Təxminən 2,9 min kilometr dərinlikdə aşkar edilən bu qeyri-adi quruluşlar klassik planet təkamülü modellərinə uyğun gəlmir. Rutgers Universitetindən Yoşinori Miyadzakinin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu isə onların mənşəyinə yeni izah təqdim edib.

Tribunainfo.az-ın məlumatına görə, araşdırmanın nəticələri Nature Geoscience jurnalında dərc olunub.

Kəsilmə dalğalarının sürətinin azaldığı böyük sahələr — qitə ölçüsünə yaxın, son dərəcə isti və sıx süxur kütlələridir. Bu strukturlardan biri Afrika qitəsinin altında, digəri Sakit okean hövzəsinin dərinliklərində yerləşir. Onlara bitişik olan ultr aşağı sürətli zonalar isə nüvə sərhədinə yaxın yerləşən, qismən ərimiş maddədən ibarət nazik qatları ifadə edir. Hər iki struktur sismik dalğaların hərəkətini ləngidir ki, bu da onların fərqli kimyəvi tərkibə malik olduğunu göstərir.

“Bu təsadüfi anomaliyalar deyil,” — deyə Miyadzaki vurğulayıb. — “Onlar Yer tarixinin ən ilkin mərhələlərinin izlərini qoruyur. Onların mahiyyətini anlamaq planetimizin necə formalaşdığını dərk etməyə bir addım da yaxınlaşdırır.”

Müasir modellərə görə, Yer yaranandan sonrakı ilk yüz milyon illərdə qlobal magma okeanı ilə örtülü olub. Tədqiqatçılar gözləyirdi ki, bu okeanın soyuması zamanı mantiyada sabit kimyəvi laylar formalaşsın — necə ki, şirin sirop donarkən sudan ayrılır. Lakin sismik məlumatlar bunun əksini göstərir: mantiyada belə laylaşma yoxdur. Onun əvəzinə sərhəd zonasında nizamsız strukturlar — LLSVP və ULVZ adlı quruluşlar qalmaqdadır.

Tədqiqatın başlanğıc nöqtəsi də məhz bu uyğunsuzluq olub. Miyadzaki və komandasının hesablamalarına görə, əvvəllər nəzərə alınmayan əsas faktor nüvənin rolu idi. Modellər göstərir ki, milyardlarla il ərzində maqnezium və silikon kimi elementlər nüvədən mantiyaya miqrasiya edə bilər. Bu “qarışma” kimyəvi layların yaranmasının qarşısını alıb və dərinlikdəki strukturların qeyri-adi tərkibini izah edir. Onlar nüvə maddəsi ilə zənginləşmiş ilkin magma okeanının “donmuş qalıqları” kimi qəbul edilə bilər.

Miyadzakinin sözlərinə görə, bu kəşfin əhəmiyyəti sadəcə Yer daxilinin öyrənilməsi ilə məhdudlaşmır. Nüvə və mantiya arasındakı qarşılıqlı təsir planetin soyuma sürətini, vulkan fəallığının xarakterini və atmosferin formalaşmasını müəyyən edə bilərdi. Bu proseslər isə Yer planetinin niyə yaşayış üçün əlverişli olduğunu izah edən əsas faktorlardan biri ola bilər.

“Niyə Yer yaşayış üçün uyğundur, lakin Venera istixana tələsinə, Mars isə buzlu səhraya çevrilib? Bu hələ də sirr olaraq qalır. Lakin planetimizin dərinliklərində nə baş verdiyini anlamaq bizi cavaba yaxınlaşdıra bilər”, — deyə alim yekunlaşdırıb.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:176
embedMənbə:https://tribunainfo.az
archiveBu xəbər 21 Noyabr 2025 21:06 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see359

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see337

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see276

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see266

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see266

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see265

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see258

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see253

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see248

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see244

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see238

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see236

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see235

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see234

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see231

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see223

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see222

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see221

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see199

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see197
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri