Icma.az
close
up
RU
Yer qabığının dərinliklərində müəmmalı anomaliyalar aşkarlanıb

Yer qabığının dərinliklərində müəmmalı anomaliyalar aşkarlanıb

Tribuna portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Alimlər onilliklərdir ki, Yer mantiyası ilə nüvə sərhədində yerləşən iki nəhəng strukturu — geniş sahələri əhatə edən, kəsilmə dalğalarının sürətini kəskin şəkildə azaldan anomaliyaları araşdırmağa çalışırlar. Təxminən 2,9 min kilometr dərinlikdə aşkar edilən bu qeyri-adi quruluşlar klassik planet təkamülü modellərinə uyğun gəlmir. Rutgers Universitetindən Yoşinori Miyadzakinin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu isə onların mənşəyinə yeni izah təqdim edib.

Tribunainfo.az-ın məlumatına görə, araşdırmanın nəticələri Nature Geoscience jurnalında dərc olunub.

Kəsilmə dalğalarının sürətinin azaldığı böyük sahələr — qitə ölçüsünə yaxın, son dərəcə isti və sıx süxur kütlələridir. Bu strukturlardan biri Afrika qitəsinin altında, digəri Sakit okean hövzəsinin dərinliklərində yerləşir. Onlara bitişik olan ultr aşağı sürətli zonalar isə nüvə sərhədinə yaxın yerləşən, qismən ərimiş maddədən ibarət nazik qatları ifadə edir. Hər iki struktur sismik dalğaların hərəkətini ləngidir ki, bu da onların fərqli kimyəvi tərkibə malik olduğunu göstərir.

“Bu təsadüfi anomaliyalar deyil,” — deyə Miyadzaki vurğulayıb. — “Onlar Yer tarixinin ən ilkin mərhələlərinin izlərini qoruyur. Onların mahiyyətini anlamaq planetimizin necə formalaşdığını dərk etməyə bir addım da yaxınlaşdırır.”

Müasir modellərə görə, Yer yaranandan sonrakı ilk yüz milyon illərdə qlobal magma okeanı ilə örtülü olub. Tədqiqatçılar gözləyirdi ki, bu okeanın soyuması zamanı mantiyada sabit kimyəvi laylar formalaşsın — necə ki, şirin sirop donarkən sudan ayrılır. Lakin sismik məlumatlar bunun əksini göstərir: mantiyada belə laylaşma yoxdur. Onun əvəzinə sərhəd zonasında nizamsız strukturlar — LLSVP və ULVZ adlı quruluşlar qalmaqdadır.

Tədqiqatın başlanğıc nöqtəsi də məhz bu uyğunsuzluq olub. Miyadzaki və komandasının hesablamalarına görə, əvvəllər nəzərə alınmayan əsas faktor nüvənin rolu idi. Modellər göstərir ki, milyardlarla il ərzində maqnezium və silikon kimi elementlər nüvədən mantiyaya miqrasiya edə bilər. Bu “qarışma” kimyəvi layların yaranmasının qarşısını alıb və dərinlikdəki strukturların qeyri-adi tərkibini izah edir. Onlar nüvə maddəsi ilə zənginləşmiş ilkin magma okeanının “donmuş qalıqları” kimi qəbul edilə bilər.

Miyadzakinin sözlərinə görə, bu kəşfin əhəmiyyəti sadəcə Yer daxilinin öyrənilməsi ilə məhdudlaşmır. Nüvə və mantiya arasındakı qarşılıqlı təsir planetin soyuma sürətini, vulkan fəallığının xarakterini və atmosferin formalaşmasını müəyyən edə bilərdi. Bu proseslər isə Yer planetinin niyə yaşayış üçün əlverişli olduğunu izah edən əsas faktorlardan biri ola bilər.

“Niyə Yer yaşayış üçün uyğundur, lakin Venera istixana tələsinə, Mars isə buzlu səhraya çevrilib? Bu hələ də sirr olaraq qalır. Lakin planetimizin dərinliklərində nə baş verdiyini anlamaq bizi cavaba yaxınlaşdıra bilər”, — deyə alim yekunlaşdırıb.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:167
embedMənbə:https://tribunainfo.az
archiveBu xəbər 21 Noyabr 2025 21:06 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see321

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see306

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see293

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see287

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see286

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see273

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see255

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see252

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see249

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see245

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see243

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see240

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see236

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see229

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see228

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see227

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see214

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see203

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see201

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see187
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri