Yer üzündəki ən qəribə çay: Antarktidada ildə yalnız bir neçə ay görünür

Antarktidada çoxlu su olsa da, onun çox hissəsi donub və buna görə də bəziləri buzlu qitədə çayların olmadığına inanır. Bu bu tamamilə doğru deyil.

Sfera.az bildirir ki, əslində Antarktida bir sıra çay su yollarına ev sahibliyi edir. Bunlardan da ən uzunu Oniks çayıdır.

Texniki cəhətdən Oniks çayı ərimiş su axınıdır və uzunluğu 32 kilometrdir. Bu, Nil çayının uzunluğu ilə müqayisədə əhəmiyyətsiz görünə bilər. Nəzərə alsaq ki, Nilin uzunluğu 6650 kilometrdir, lakin Oniks çayının keçdiyi buzlu mənzərəni nəzərə alsaq, olduqca təsir edici rəqəmdir.

Çayın Antarktidanın MakMurdo Quru Vadilərindən başladığı və aşağı Rayt Buzlağının son nöqtəsindən qərbə doğru Vanda gölünə axdığı məlumdur. Sadə dillə desək, o, ümumiyyətlə okeana tökülmür, ondan axır.

Tədqiqatçılar çayın su sistemlərinin dənizə axmadığı endoreik drenaj nümunəsi olduğuna inanırlar və bu, geoloji qəribəlikdən qaynaqlanır. Buzlaqlar Rayt Vadisinin girişini bağlayır, yəni Oniksin quruya, buzla örtülmüş Vanda gölünə axışmaqdan başqa çarəsi yoxdur.

Antarktidada mövcud olduğu bilinən doqquz belə ərimə axını var, lakin onlar digər çaylardan bir qədər fərqlidir. Məsələn, Amazon və Konqo dağ bulağından başlayır və nəticədə çay əmələ gətirir, lakin Aşağı Rayt buzlağı əriyəndə Oniks axır. Nəticədə meydana gələn axın yarı qalıcıdır, yəni yalnız yayda, temperatur buzları əritmək üçün kifayət qədər yüksək olduqda əmələ gəlir.

Yağış su axınına kömək etmir, çünki Quru Vadilərdə çox nadirdir və düşən su damcıları çayda bitməzdən əvvəl sublimasiya olunur. Eyni zamanda, əriyən buzlaq adətən çayın axmasını təmin etmək üçün kifayət qədər su təmin edir. Son bir neçə onillikdə xüsusilə isti yay aylarında bir neçə daşqın baş verib. 1984-cü ildə Yeni Zelandiya alimlərindən ibarət bir qrup hətta Oniks çayının səviyyəsini aşağı salmağı bacarıb.

İqlim dəyişikliyi Oniks çayına da təsir edib. Alimlər müəyyən ediblər ki, iqlim dəyişikliyi səbəbindən temperatur artdıqca, Oniks axını mövsümü daha tez dəyişir və daha uzun olur. Eyni zamanda, alimlərin fikrincə, çaydan axan suyun həcmi yalnız azalmağa doğru gedir.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, Oniks çayı təkcə Antarktidanın ərimiş su axınlarının ən böyüyü deyil, həm də ekoloji baxımdan ən mühümüdür. Çayın öz mini ekosistemi var. Tardiqrad və nematodlardan tutmuş siyanobakteriyalara, fitoplanktona qədər müxtəlif mikroskopik həyata malikdir. Tədqiqatlar həmçinin çayın sularında yosunların çiçək açdığını göstərir. Lakin alimlər qeyd edirlər ki, burada heç vaxt balığa rast gəlmək mümkün olmayacaq.

Xanım