Zirzəmidə yuva salmış “cin” şüşədən necə çıxıb?

Yasamal rayonunun Mirəli Seyidov küçəsində yerləşən çoxmərtəbəli yaşayış binasında noyabrın 21-də baş verən yanğın təkcə bir ailənin deyil, bütöv bir cəmiyyətin faciəsinə çevrildi. 3 nəfərin həyatını itirməsi, 27 nəfərin tüstüdən zəhərlənməsi kimi dəhşətli hadisədən sonra yanğının başvermə səbəbi ilə bağlı müəyyən mülahizələr bildirildi.

Sakinlər hadisəni binanın zirzəmisində uzun müddət təhlükəsizlik qaydalarının kobud şəkildə pozulması ilə əlaqələndirdilər, bu məsələdə restoran və klinika rəhbərliyinə xeyli əvvəl həmin müəssisələrin yerləşdiyi ərazidən yanğın qoxusunun hiss edilməsi ilə bağlı şikayətlərinə məhəl qoyulmadığını diqqətə çatdırdılar.

Sözügedən restoranın yerləşdiyi obyektin sahibi Vüqar Abbasov isə jurnalistlərə açıqlamasında sakinlərin iddialarının əsassız olduğunu dedi: “3 nəfərin ölümü, xeyli insanın tüstüdən zəhərlənməsi ilə bağlı, ümumilikdə, binada baş verən hadisə üzrə vətəndaşların bizi günahlandırması doğru deyil. Yanğına səbəb “Loft” restoranı olmayıb”.

Baş Prokurorluğun Mətbuat xidməti isə çoxmərtəbəli binada 3 nəfərin ölümü ilə nəticələnmiş həmin yanğın faktı ilə əlaqədar başlanmış cinayət işi üzrə 1 nəfərin şübhəli şəxs qismində tutulmasına dair mediada yayılan məlumatları təsdiqlədi. Eyni zamanda, media nümayəndələrinə və ictimaiyyətə müraciət edərək bildirdi ki, zərərçəkmiş şəxslərin hüquqları nəzərə alınmaqla, ibtidai istintaqın gedişinə dair qeyri-rəsmi mənbələrdən əldə olunan və dəqiqləşdirilməmiş həssas informasiyaların paylaşılması cəmiyyət arasında çaşqınlıq yaradır, eləcə də istintaqın obyektivliyinə zərər vurur. Bütün rəsmi və təsdiqlənmiş məlumatlar qısa zamanda yalnız Baş Prokurorluğun Mətbuat xidməti tərəfindən təqdim olunacaq.

Bu informasiyadan az sonra mediada Baş Prokurorluğun ikinci bir məlumatı yayıldı: “Binanın zirzəmi qatında və birinci mərtəbəsində yerləşən qeyri-yaşayış obyektini müqavilə əsasında icarəyə götürmüş “Loft Dent” klinikasının direktoru Bəhruz Sahib oğlu Paşayev Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddəsi ilə Baş Prokurorluğun Kriminalistika və informasiya texnologiyaları idarəsində istintaqı aparılan cinayət işi üzrə şübhəli şəxs qismində tutulub”.

Buradan görünür ki, çox güman ki, yanğın binanın zirzəmisində və birinci mərtəbəsində “Loft Dent” klinikasının yerləşdiyi qeyri-yaşayış sahəsindən başlayıb. Klinikaların bir hissəsinin yaşayış binalasının zirzəmisində, digər hissəsinin isə birinci mərtəbəsində yerləşdirilməsi qeyri-qanunu olub. Ekspertlər bildirirlər ki, bu, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi kollegiyasının təsdiqlədiyi “Yaşayış binaları. Layihələndirmə normaları”nda öz əksini tapıb.

Lakin buna baxmayaraq, hazırda paytaxtda bir çox binanın altında belə obyektlər fəaliyyət göstərir. Əgər bina layihələndirilərkən sözügedən obyektlər nəzərdə tutulmayıbsa, qanuni hesab edilmir. Kafe, restoran və ya hər hansı obyekt fəaliyyətə başlamazdan əvvəl bütün yanğın təhlükəsizliyi qaydaları nəzərə alınmalıdır. “Yaşayış binaları. Layihələndirmə normaları”na əsasən, binaların zirzəmisində və ya birinci mərtəbəsində sahəsi 250 kvadratmetrdən artıq, oturacaq yerlərinin sayı 50-dən çox olan yeməkxana və istirahət müəssisələri, partlayış və yanğın təhlükəli maddə və materiallar satılan mağazalar, tezalışan maddələrlə işləyən məişət xidməti müəssisələri, hamamlar və saunaların fəaliyyəti qadağan edilir.

Ekspertlərin fikrincə, zirzəmilər yaşayış binalarında qaz, su, elektrik, kanalizasiya xətlərinin yerləşdiyi, təhlükəsizlik baxımından xüsusi tələblərə tabe olan sahələrdir. Bu məkanlarda restoran fəaliyyəti, xüsusilə açıq alovla işləyən ocaq istifadəsi qəti qadağadır. Bununla belə, paytaxtda və bir çox regionlarda zirzəmilərin kommersiya obyektinə çevrilməsi geniş yayılan faktdır. Bütün bunlarla bərabər, binalarda elektrik xəttinin normadan artıq yüklənməsi, naqillərin dəyişdirilməsi, qeyri-peşəkar quraşdırmalar yanğının əsas səbəblərindəndir. Bu cür müdaxilələrə görə, Avropa ölkələrində dərhal cinayət işi açılır.

Ümumiyyətlə, zirzəmilərin həm tikinti, həm də yanğın təhlükəsizliyi üzrə ciddi standartları var. Belə ki, sığorta şirkətləri təhlükəsizliyi daim yoxlamalı, qayda pozulan kimi sığorta qüvvədən düşmüş hesab edilməli və obyektin fəaliyyəti məhdudlaşdırılmalıdır.

Bu faciə bir daha göstərir ki, təhlükəsizlik tələblərinin pozulması təkcə inzibati xəta deyil, eyni zamanda, gec-tez həyatlar bahasına ödənilən riskdir. Buna görə də zirzəmi və qarajlardan istifadə qaydaları sərtləşdirilməli, hündürmərtəbəli binaların zirzəmilərində kommersiya fəaliyyəti qəti şəkildə yasaqlanmalıdır.

Bu cür hadisələrin təkrarlanmaması üçün beynəlxalq standartlara uyğun ciddi audit mexanizmi yaradılmalı, eyni zamanda, sakinlərin şikayətlərinin elektron nəzarət platforması qurulmalı, hər şikayətin araşdırılması və nəticəsinin şəffaf şəkildə izlənilməsi gerçəkləşdirilməlidir.

Yasamalda binadakı faciə bir daha sübut etdi ki, təhlükəsizlik qaydalarının pozulması yalnız texniki məsələ deyil, bu, birbaşa insan həyatına təhdiddir. Sakinlərin haqlı narahatlıqlarına məhəl qoyulmaması, qanunsuzluqların illərlə davam etməsi və nəzarət mexanizmlərinin kağız üzərində qalması fəlakəti qaçılmaz edir. Amma bu hadisə həm də xəbərdarlıqdır: əgər dərhal önləyici tədbirlər görülməsə, oxşar faciələr təkrar yaşana bilər.

XQ-nin analitik qrupu