Elm və təhsil inkişafın əsas sütunu kimi gələcəyə yönəlmiş strategiya

Prezident İlham Əliyevin yanvarın 5-də yerli televiziyalara müsahibəsi zamanı toxunduğu ən mühüm mövzulardan biri də elm və təhsillə bağlı idi. Ölkə başçısı müsahibə zamanı bildirmişdi ki, əgər biz doğrudan da elmi inkişaf etdirmək istəyiriksə, sadəcə, elmi işçiləri işlə təmin etmək yox, elmi inkişaf etdirmək istəyiriksə, bu islahatlara getməliyik.

"Biz bunu etməsək, onda inkişafın da müəyyən məhdudiyyətləri olacaq. Çünki mən bunu dəfələrlə demişəm, bir daha deyirəm tam şüurlu şəkildə, inkişaf etmiş ölkələrin inkişafı ancaq zəka, ağıl, təhsil, elmlə bağlıdır, neftlə, qazla yox. Baxın, neftlə, qazla zəngin olan ölkələrin və inkişaf etmiş ölkələrin vəziyyətinə. Bəli, neftlə, qazla zəngin olan ölkələr arasında uğurlu ölkələr var, çox deyil, amma var. Onların texnologiyaları haradan gəlir? Onlar özləri onları icad edir? Yox, o, beyin mərkəzlərindən, texnoloji mərkəzlərdən gəlir. O da nəyə bağlıdır? Təhsilə, elmə. Sadə məsələdir. Ona görə də biz bu istiqamətdə fəal işləməliyik", -dövlət başçısı bildirib.

Məlumdur ki, müasir dünyada dövlətlərin real gücü təkcə təbii sərvətlərin həcmi ilə ölçülmür. Neft və qaz kimi resurslar iqtisadi artıma qısa və orta müddətdə töhfə versə də, uzunmüddətli və dayanıqlı inkişafın əsasını bilikli, savadlı və yaradıcı insan kapitalı təşkil edir. Məhz elm və təhsil sistemi güclü olan ölkələr qlobal rəqabətdə üstün mövqe qazanır, texnoloji tərəqqini təmin edir və gələcək çağırışlara daha çevik şəkildə cavab verə bilirlər.

Bəs Azərbaycanda elmin inkişafı üçün hansı işlər görülür?

Elm sahəsinə verilən ən böyük töhvələrdən biri Dövlət büdcəsindən elmə ayrılan vəsaitlərin artırılmasıdır. 

Həmçinin Prezident yanında Elmin İnkişafı Fondu və digər qrant mexanizmləri vasitəsilə fundamental və tətbiqi tədqiqatların dəstəklənməsi elmi fəaliyyətin stimullaşdırılmasına xidmət edir. Gənc alimlər, doktorantlar və startap yönümlü elmi layihələr üçün xüsusi maliyyə proqramları da bu siyasətin tərkib hissəsidir.

Doktorantura və postdoktorantura proqramlarının təkmilləşdirilməsi, gənc alimlərin xaricdə təhsil və tədqiqat imkanlarının genişləndirilməsi, onların ölkəyə qayıdaraq fəaliyyət göstərməsinə şərait yaradılması prioritet məsələlərdəndir. Eyni zamanda, elmi kadrların sosial təminatının yaxşılaşdırılması və əməkhaqqı mexanizmlərinin mərhələli şəkildə artırılması da nəzərdə tutulur.

Bundan başqa, Azərbaycanın beynəlxalq elmi proqramlara qoşulması, xarici universitetlər və tədqiqat mərkəzləri ilə birgə layihələrin həyata keçirilməsi, elmi nəşrlərdə və reytinqlərdə təmsilçiliyin artırılması dövlət siyasətinin mühüm tərkib hissəsidir. Bu, həm elmi keyfiyyətin yüksəlməsinə, həm də ölkənin elmi nüfuzunun artmasına töhfə verir.

Həmçinin  texnoparkların, innovasiya mərkəzlərinin və startap ekosisteminin inkişafı, elmi nəticələrin real iqtisadiyyata transferi dövlətin xüsusi diqqət ayırdığı sahələrdəndir. Elmin istehsalat və biznes mühiti ilə əlaqələndirilməsi bilik iqtisadiyyatının formalaşmasına xidmət edir.

Elmi laboratoriyaların müasir avadanlıqlarla təchiz edilməsi, rəqəmsal elmi bazaların yaradılması, açıq elm (open science) prinsiplərinin tətbiqi tədqiqatların səmərəliliyini artırır və qlobal elmi mühitə inteqrasiyanı sürətləndirir.

Ümumilikdə, dövlət elmin inkişafını təkcə ayrıca bir sahə kimi deyil, iqtisadiyyatın, təhsilin və milli inkişaf strategiyasının əsas dayaqlarından biri kimi nəzərdən keçirir. Bu yanaşma elmin cəmiyyətə real fayda verməsini və uzunmüddətli inkişafın təmin olunmasını hədəfləyir.

Elvin Səxavətoğlu
Day.Az