TAP ın 5 ili: Azərbaycanı Avropaya bağlayan enerji körpüsü

Müəllif: Fərid Zöhrabov, Trend

Bu gün Trans-Adriatik Boru Kəmərinin (TAP) istismara verilməsindən 5 il ötür. TAP Xəzərin Azərbaycan sektorundan təbii qazı Yunanıstandan Albaniya və Adriatik dənizindən keçərək İtaliyaya və daha sonra qərbi Avropaya nəql edən boru xətti proyektidir. Təbii qazın Azərbaycandan Avropa bazarlarına ixracının ən qısa və birbaşa marşrutunu təşkil edir. Boru kəmərinin uzunluğu 878 km təşkil edir.

İndiyədək bu kəmərlə təxminən 52,7 milyard kubmetr təbii qaz nəql edilib. Bu miqdar bütövlükdə Azərbaycanın Avropaya qaz ixracında TAP-ın ciddi payı olduğunu göstərir və uzunmüddətli sabit ixrac bazarının formalaşmasına kömək edir. Qaz ixracı Azərbaycanın iqtisadiyyatına sabit valyuta gəliri gətirir, bu da ölkənin sosial-iqtisadi dayanıqlığını gücləndirir. TAP-ın ötürücülük potensialı artdıqca gəlirlər də artmaq potensialına malikdir. TAP Azərbaycanın Avropa üçün etibarlı qaz tədarükçüsü kimi mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmləndirib. Bu, təkcə iqtisadi yox, həm də geosiyasi üstünlükdür: Avropa ölkələri Azərbaycan qazına etibar edir və bu da Azərbaycanın strateji tərəfdaş kimi dəyərini artırır.

Avropa üçün TAP enerji təhlükəsizliyi kontekstində vacibdir, çünki kəmər Aİ-nin enerji mənbələrinin diversifikasiyasına xidmət edir. TAP Azərbaycanın Avropa bazarlarına birbaşa çıxışını təmin edərək, təkcə regional, yox, qlobal enerji arenasında rolunu gücləndirir. Enerji ixracında yalnız ənənəvi bazarlara deyil, Avropaya yönəlmə, Azərbaycanın ixrac geosiyasını müxtəlifləşdirir. Bu da risklərin azaldılması baxımından vacibdir. AP layihəsi beynəlxalq tərəfdaşlarla - Avropa şirkətləri, beynəlxalq investorlarla birlikdə həyata keçirilmişdir. Bu, Azərbaycanın enerji sahəsində beynəlxalq etibarlılığını artırır. Kəmərin etibarlı və davamlı işləməsi, beynəlxalq standartlara uyğunluğu (məsələn, təhlükəsizlik, ətraf mühit) Azərbaycanın infrastruktur yatırımlarında yüksək peşəkarlığını nümayiş etdirir.

2026-cı ildən kəmərin ötürücülük gücünün 1,2 milyard kubmetr artırılması planlaşdırılır. Bu artım TAP-ın gələcəkdə daha böyük rol oynaya biləcəyini göstərir. TAP-dan gələn qaz ixracı Azərbaycanın milli büdcəsinə, ixrac gəlirlərinə müsbət təsir göstərir, bu isə iqtisadi sabitliyin güclənməsinə, sosial proqramların maliyyələşməsinə və investisiyaların artırılmasına imkan verir. Enerji tranziti kimi böyük layihə Azərbaycanın infrastruktur investisiyaları üçün təcrübəsini zənginləşdirir, şirkətlər üçün texniki imkanları genişləndirir və gələcək enerji layihələrində zəmin yaradır. TAP birbaşa Avropaya çıxış yaratdığına görə, Azərbaycan regionda enerji dəhlizi kimi mühüm rola malikdir. Bu da Azərbaycanın regiondakı geosiyasi mövqeyini gücləndirir - o, sadəcə enerji istehsalçısı deyil, həm də enerji tranzitçisi kimi önəmli oyunçudur.

Beş il ərzində TAP Azərbaycanın Avropaya enerji ixracı strategiyasının uğurlu bir hissəsini təşkil edib. Bu layihə Azərbaycan üçün geosiyasi üstünlük, iqtisadi mənfəət və beynəlxalq nüfuz baxımından böyük dəyər daşıyır. Gələcəkdə TAP-ın ötürücülük gücünün artırılması planları reallaşsa, bu, həm Avropada Azərbaycanın rolunun daha da möhkəmlənməsinə, həm də ölkənin ixrac gəlirlərinin artmasına gətirib çıxara bilər. Eyni zamanda, TAP Azərbaycanın enerji siyasətində diversifikasiya strategiyasının bir simvolu kimi qalır - təkcə neft-qaz hasilatçısı deyil, enerji tranziti ölkəsi kimi rolu genişlənir.

TAP Azərbaycan qazını birbaşa Avropa bazarına çıxaran boru xətti olduğu üçün ölkəyə davamlı valyuta axını təmin edir. TAP Azərbaycan üçün sadəcə boru kəməri deyil, strateji iqtisadi layihədir. O, ölkəyə uzunmüddətli valyuta gəlirləri, sabit Avropa ixrac bazarı, investisiya axını, iqtisadi təhlükəsizlik kimi mühüm faydalar qazandırır.