15 İyun Azərbaycanın şərəfli qurtuluş tarixi ŞƏRH

Hər xalqın taleyində dönüş nöqtələri var. Azərbaycan üçün 15 iyun 1992-ci il belə bir gündür. Bu tarix xalqımızın ağır sınaqlar içərisində öz iradəsini, milli birliyini və dövlətçilik əzmini nümayiş etdirdiyi gündür. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Azərbaycan 18 oktyabr 1991-ci ildə müstəqilliyini bərpa etsə də, ilk aylar və illər gözlənildiyi qədər uğurlu keçmədi. 1988-ci ildən başlayan erməni təcavüzü 1992-ci ildə daha da şiddətləndi, 26 fevral 1992-ci ildə Xocalı soyqırımı baş verdi – bir gecədə yüzlərlə dinc azərbaycanlı qətlə yetirildi. Eyni zamanda ölkədə daxili siyasi böhran, hakimiyyət uğrunda mübarizə, siyasi qütbləşmə və iqtisadi çöküş hökm sürürdü. Cəbhədə ardıcıl məğlubiyyətlər, orduda nizam-intizamın olmaması, silah-sursat çatışmazlığı Azərbaycanı fəlakət astanasına qoymuşdu. Məhz belə bir zamanda xalq təcili olaraq güclü və təcrübəli lider axtarırdı. 1990-cı ildən Naxçıvan Muxtar Respublikasına rəhbərlik edən Ulu Öndər Heydər Əliyev ağır daxili-siyasi vəziyyətə baxmayaraq, sarsılmaz siyasi iradə nümayiş etdirirdi. 1992-ci ilin mayında Naxçıvan Ali Məclisinin sədri kimi o, Ermənistanla münasibətlərdə sərt mövqe tutur və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün qorunması üçün ciddi tədbirlər görürdü. 4 iyun 1992-ci ildə Azərbaycanda hakimiyyət dəyişikliyi baş verdi – o dövrün prezidenti Ayaz Mütəllibov istefaya göndərildi. Hakimiyyətə gələn Azərbaycan Xalq Cəbhəsi rəhbərliyi ölkədə sabitliyi təmin edə bilmədi. Ardıcıl hərbi uğursuzluqlar, iqtisadi çətinliklər və siyasi qarşıdurmalar cəmiyyətdə gərginliyi artırdı. Bu şəraitdə Naxçıvanda keçirilən nümayişlər və mitinqlər getdikcə genişləndi, xalq Ulu Öndər Heydər Əliyevin Bakıya qayıdıb ölkə rəhbərliyini ələ almasını tələb edirdi. Nəhayət, 15 iyun 1992-ci ildə Ulu Öndər Heydər Əliyev Bakıya qayıtdı və həmin gün Azərbaycan Ali Sovetinin növbədənkənar sessiyasında Ali Sovetin sədri seçildi – bu, faktiki olaraq onun ölkə rəhbərliyinə qayıdışı demək idi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı xalq tərəfindən böyük coşqu ilə qarşılandı. Onun gəlişindən sonra atılan ilk addımlar dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsinə yönəldi: dövlət qurumlarında islahatlar aparıldı, Ali Sovetin tərkibi yeniləndi, qanunvericilik bazası gücləndirildi; Müdafiə nazirliyinin strukturunda köklü dəyişikliklər edildi, könüllü dəstələr ləğv edilərək nizami ordu quruculuğuna başlanıldı; radikal qruplaşmalar hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı, ölkədə vətəndaş qarşıdurmasının qarşısı alındı; Azərbaycan beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığa başladı, neft müqavilələrinin əsası qoyuldu. Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkədə sabitlik bərqərar olduqdan sonra, 1997-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 15 iyun tarixini "Milli Qurtuluş Günü" elan etdi. Həmin gün dövlət əhəmiyyətli bayram günü hesab olunur və hər il təntənəli şəkildə qeyd edilir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonrakı dövrdə mühüm nailiyyətlər əldə edildi: 20 sentyabr 1994-cü ildə "Əsrin müqaviləsi" imzalandı – dünyanın aparıcı neft şirkətləri Azərbaycanın neft yataqlarının işlənməsinə cəlb olundu; 1995-1996-cı illərdə konstitusiya islahatları aparıldı, prezident institutu gücləndirildi və sabit siyasi sistem quruldu; 1993-1998-ci illərdə Azərbaycan Ordusu cəbhədə mövqelərini möhkəmləndirdi, 1994-cü ildə atəşkəs əldə olundu; 1999-cu ildə Azərbaycan Avropa Şurasına üzv qəbul edildi; 2001-ci ildə Azərbaycan Dünya Ticarət Təşkilatına üzvlük üçün danışıqlara başladı. 15 İyun – Azərbaycanın siyasi müstəqilliyinin əbədiləşdirilməsi, dövlətçiliyin xilası, xalq birliyinin ən parlaq təcəssümüdür. Bu gün xalqımız təkcə tarixi hadisəni deyil, həm də bir dərsin – birlik, liderlik, vətənpərvərlik və məqsədyönlülük dərsinin simvolunu qeyd edir. Hər il 15 iyunda dövlət bayraqları asılır, şəhərlərdə təntənəli tədbirlər keçirilir, veteranlar və şəhid ailələri ehtiramla anılır. Bu gün hər bir azərbaycanlının qürur mənbəyidir, çünki həmin qurtuluş olmasaydı, bu gün müasir, güclü və inkişaf etmiş Azərbaycan olmazdı. 15 iyun Milli Qurtuluş Günü mübarək olsun, Azərbaycan! Qurtuluş əbədi olsun, müstəqilliyimiz daim yaşasın!

Güləhməd İmanov

Filologiya üzrə elmlər doktoru, BDU-nun baş müəllimi