Icma.az
close
up
RU
19 may 1919 cu il: Türk millətinin taleyini dəyişən tarixi addım

19 may 1919 cu il: Türk millətinin taleyini dəyişən tarixi addım

Icma.az, Sherg.az portalına istinadən məlumat verir.

19 May - Atatürkü Anma, Gənclik və İdman Bayramınız mübarək olsun. Mustafa Kamal Atatürkün Samsuna çıxışının 107-ci ildönümünə təsadüf edən bu mənalı günün bayram elan olunması prosesi 1938-ci ilə gedib çıxır. Atatürkün gəncliyə verdiyi önəmin simvolu olan 19 May hər il Türkiyə üzrə müxtəlif tədbirlərlə qeyd olunur.

1919-cu il 19 may tarixində Böyük Öndər Qazi Mustafa Kamal Atatürkün düşmənin dörd tərəfdən mühasirəyə aldığı vətəni qurtuluşa aparmaq üçün Samsuna çıxaraq Milli Mübarizəni başlatmasından 107 il ötür.

30 oktyabr 1918-ci ildə Mondros Müqaviləsi imzalandıqdan sonra İzmir yunanlar, Adana fransızlar, Antalya və Konya isə italyanlar tərəfindən işğal edildi.

Urfa, Maraş, Antep, Merzifon və Samsuna ingilis əsgərləri yerləşdirildi, 13 noyabr 1918-ci ildə isə İngiltərə donanması İstanbul önlərində lövbər saldı.

Vətən torpaqlarını qorumaq üçün illərini cəbhələrdə keçirən və 3 noyabr 1918-ci ildə İstanbulda Yıldırım Orduları Qrup Komandanlığından geri dönən Mustafa Kamal ölkənin xilası üçün hərəkətə keçdi.

Samsun və ətrafındakı rumlar, 17-18 mart 1919-cu ildə Samsuna çıxarılan ingilis qoşunlarının dəstəyi ilə qarışıqlıq yaradaraq Mondros Atəşkəs Müqaviləsinin 7-ci maddəsinə əsasən bölgəni Antanta dövlətlərinin işğalına açmağa çalışırdılar.

Bu hadisələrdən sonra türk xalqı özünü müdafiə etmək və can-mal təhlükəsizliyini qorumaq üçün təşkilatlanmağa başladı. Bundan narahat olan İngiltərə Ali Komissarlığı və Qara dəniz Ordusu Baş Komandanlığı 21 aprel 1919-cu ildə İstanbul hökumətinə nota verərək bölgədəki gərginliyin azaldılmasını tələb etdi.

Bölgədə asayişi təmin etmək məqsədilə 9-cu Ordu Müfəttişi təyin olunan Mustafa Kamal, İzmirin işğalından bir gün sonra — 16 may 1919-cu ildə Bandırma vapuru ilə İstanbuldan yola düşdü.

Mustafa Kamal və silahdaşları 19 mayda Samsunda Reji körpüsündən ilk addımlarını atdılar. Birinci Dünya Müharibəsi zamanı şəhərin bütün körpüləri ruslar tərəfindən bombalansa da, yalnız fransızlara məxsus Reji körpüsü salamat qalmışdı. Həmin dövrdə fransızların Samsunda siqaret istehsal edən fabriki fəaliyyət göstərirdi. Buna görə körpü “Tütün körpüsü” adı ilə də tanınırdı.

Mustafa Kamalın Samsuna gəlişi ingilislərdə narahatlıq yaratdığından o, burada cəmi 6 gün qaldıqdan sonra 25 mayda Havzaya keçdi.

Mustafa Kamal Paşanın qurtuluşa gedən yolda ikinci dayanacağı olan Havzada ilk mitinq keçirildi və onun göstərişi ilə İzmirin işğalı etiraz edildi.

Sonrakı dayanacağı Amasya olan Mustafa Kamal 18 gün ərzində Havzada Milli Mübarizə üçün mühüm fəaliyyətlər həyata keçirdi.

İngilislərin təzyiqi nəticəsində 9-cu Ordu Müfəttişliyi vəzifəsindən uzaqlaşdırılan Mustafa Kamal Havza xalqı ilə mülki şəxs kimi vidalaşdı.

Qazi Mustafa Kamal və silah yoldaşlarının Samsunda yandırdığı istiqlal məşəli daha sonra Amasya, Ərzurum və Sivasda da alovlandırılaraq bütün ölkəyə yayıldı. Milli Mübarizənin sonunda 29 oktyabr 1923-cü ildə qurulan Türkiyə Cümhuriyəti bu il 103 yaşını qeyd edir.

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Təhsil Fakültəsinin müəllimi professor Kaya Tuncer Çağlayan bildirib ki, Milli Mübarizə türk tarixinin ən mühüm dönəmlərindən biridir.

Onun sözlərinə görə, Mondros Müqaviləsinin 7-ci maddəsi işğallara zəmin yaratmış, xüsusilə İstanbul və boğazlar başda olmaqla Anadolunun müxtəlif bölgələri işğal edilmişdi.

Çağlayan qeyd edib ki, 9 mart və 17 may 1919-cu ildə Samsuna da ingilis qoşunları çıxarılmışdı və bu baxımdan Milli Mübarizə türk millətinin vətəni qoruma savaşı idi. Bu yalnız müstəqillik və ərazi bütövlüyü deyil, həm də milli-mənəvi dəyərlərin qorunması uğrunda aparılan mübarizə idi.

O əlavə edib ki, Mustafa Kamal Paşa və silahdaşlarının İstanbulda apardıqları müzakirələr nəticəsində Milli Mübarizənin Anadolu mərkəzli aparılmasının qaçılmaz olduğu qənaəti formalaşmışdı.

Beləliklə, Mustafa Kamal Paşa türk millətinin taleyini dəyişmək üçün 19 may 1919-cu ildə Samsuna qədəm qoydu. Lakin əsas məsələ İstanbulda planlaşdırılan Anadolu mərkəzli Milli Mübarizə ideyasının həyata keçib-keçməyəcəyinin qeyri-müəyyən olması idi.

Hər nə qədər Milli Mübarizənin rəhbər heyəti hərbçilərdən ibarət olsa da, bu hərəkatın əsas gücü türk millətinin özü idi. Uzun illər davam edən müharibələrdən yorulmuş xalqın yeni bir mübarizəyə başlamaq üçün kifayət qədər enerji və cəsarətə sahib olub-olmadığı ilk dəfə məhz Samsunda sınaqdan keçirildi.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:120
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 19 May 2026 09:16 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see357

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see356

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see346

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see344

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see333

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see327

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see315

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see310

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see308

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see305

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see297

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see294

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see288

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see276

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see275

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see265

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see256

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see242

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see236

Nəhəng gəmidə NAMƏLUM XƏSTƏLİK yayıldı 150 yə yaxın insanda QORXULU ƏLAMƏTLƏR

20 Noyabr 2026 15:17see233
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri