“20 Yanvar hüznlə qürurun bir araya gəldiyi tarix” ŞƏRH

20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında iki duyğunu birləşdirən nadir tarixlərdəndir: hüzn və qürur. Hüzn – itkilərə, qırılan talelərə, yaralanan şəhərə görədir. Qürur isə – xalqın sınmayan iradəsinə, haqqını susdurmayan mövqeyinə görə. 36 il sonra da bu tarix xatırlananda ürək ağrıyır, amma baş da dik qalır.

1990-cı ilin yanvarında cəmiyyətdə gərginlik artmışdı. İnsanlar həm ədalətsizliyə, həm də milli hüquqların tapdanmasına qarşı etiraz edirdilər. O gecə sovet qoşunlarının Bakıya daxil olması ilə hadisələr faciəvi məcraya keçdi. Dinc insanlara qarşı güc tətbiqi, müxtəlif növ silahlardan istifadə, həbslər və mülki obyektlərin hədəf alınması bir daha göstərdi ki, totalitar sistem öz varlığını qorumaq üçün hətta insan həyatını belə “alətə” çevirə bilir. Ancaq tarix həm də onu göstərir ki, belə yanaşma xalqın içindəki azadlıq istəyini məhv etmir – əksinə, onu daha da gücləndirir.

20 Yanvarın önəmi təkcə həmin gecə ilə bitmir. Əslində, faciənin təsiri sonrakı günlərdə – insanların bir-birinə dayaq olmasında, matəm yürüşlərində, şəhidlərin dəfnində, ümumi həmrəylikdə daha aydın göründü. Bir toplum nə qədər ağır zərbə alsa da, bir araya gələndə yenidən güclənir. O günlərdə xalqın birlik hissi təkcə duyğu deyil, real davranış idi: yaralılar üçün yardım, ailələrə dəstək, küçələrdə bir-birinə sahib çıxmaq… Bunlar faciənin içindən doğan milli həmrəyliyin canlı nümunələridir.

Bu hadisə milli kimliyin formalaşmasına da ciddi təsir göstərdi. Çünki milli kimlik bəzən ən ağır günlərdə özünü daha aydın göstərir. İnsanlar sadəcə “biz kimik?” sualını düşünmədilər, həm də “nə istəyirik?” sualına cavab verdilər: azadlıq, ədalət, ləyaqət. 20 Yanvar bu cavabın bədəlli şəkildə yazıldığı tarixdir.

20 Yanvarla bağlı yaddaşın qorunması bir neçə səviyyədə vacibdir. Birincisi, tarixi faktların unudulmaması üçün. İkincisi, gələcək nəsillərin hadisəni yalnız emosional yox, həm də məntiqi şəkildə anlaması üçün: niyə baş verdi, nəyi dəyişdirdi, cəmiyyətə hansı dərsləri verdi? Üçüncüsü, azadlıq və müstəqillik dəyərlərinin gündəlik həyatın içində qorunması üçün. Çünki müstəqillik yalnız bayraqla deyil, yaddaşla, məsuliyyətlə, vətəndaş şüuru ilə möhkəmlənir.

Bu gün 20 Yanvarın anılması illərdir davam edən bir ənənədir: Şəhidlər Xiyabanına ziyarət, qərənfillər, saat 12:00-da bir dəqiqəlik sükut… Bu rəmzlər bir-birini tamamlayır. Qərənfil – xatirənin canlı rəngidir. Sükut – sözün çatmadığı yerdə vicdanın danışığıdır. Bayrağın endirilməsi – hüznün dövlət səviyyəsində etirafıdır. Amma ən vacibi – bu anımın formal mərasimdən çıxıb mənaya çevrilməsidir.

20 Yanvarın 36-cı ildönümündə bir daha düşünürük: şəhidlər bizə nə miras qoydu? Cavab sadədir: ləyaqət. Bu ləyaqəti qorumaq isə bizim işimizdir – həm tarixi həqiqəti yaşatmaqla, həm də azadlığın dəyərini gündəlik həyatda davranışa çevirməklə. Şəhidlərin xatirəsi qarşısında ən böyük ehtiram budur: unutma, unutdurma və daha güclü gələcək qur.

Abbas Pənahov,

Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini