2030 cu ildə saniyənin tərifi tamamilə dəyişə bilər

Elmi dünyada inqilabi inkişafla zaman qavrayışımız dəyişmək üzrədir. Alimlər saniyənin tərifini yenidən yazacaq qədər dəqiq saat hazırlayıblar. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, "Stronsium optik qəfəs saatı” adlandırılan bu texnologiya saniyəni vergüldən sonra 19 rəqəm dəqiqliyinə qədər ölçə bilir. Bu dəqiqliyi təsəvvür etmək üçün qeyd olunur ki, əgər bu saat kainatın indiki yaşının iki qatı – təxminən 30 milyard il ərzində işləsəydi, cəmi bir saniyəlik sapma verərdi.

"Metrologia” jurnalında dərc olunan tədqiqat qarşıdakı on il ərzində saniyənin rəsmi tərifinin dəyişdirilməsinə yönəlmiş yol xəritəsinin əsas mərhələlərindən biri hesab olunur. Hazırda saniyə 1967-ci ildən etibarən seziy-133 atomunun təxminən 9 milyard dəfə titrəməsi əsasında müəyyən edilir. Bu metod olduqca dəqiq sayılsa da, seziy atomlarının titrəmə sürəti artıq limitə çatıb. Stronsium atomları isə saniyədə təxminən 700 kvadrilyon dəfə titrəyərək daha yüksək tezlikdə işləyir. Bu fərq zamanın daha incə və dəqiq vahidlərlə ölçülməsinə imkan verir.

Saniyənin tərifi 2030-cu ildə dəyişə bilərmi?

Saniyənin rəsmi şəkildə yenidən müəyyənləşdirilməsi üçün dünyanın müxtəlif qurumlarında eyni dəqiqlik səviyyəsinə malik ən azı üç optik saatın mövcud olması tələb olunur. Çin Elmlər Akademiyasının tədqiqatçıları tərəfindən əldə edilən son nəticə bu şərtin yerinə yetirilməsinə imkan verib. Beləliklə, saniyənin yeni tərifi ilə bağlı təklifin 2030-cu ildə keçiriləcək Çəkilər və Ölçülər üzrə Baş Konfransda (CGPM) rəsmi şəkildə təqdim olunmasının yolu açılıb. Keçmişdə saniyə bir günün 86 400-də biri kimi müəyyən edilirdi, lakin Yer kürəsinin fırlanma sürətindəki qeyri-sabitlik bu üsulu etibarsız edib. Atom saatları ilə başlayan bu proses indi optik saatlarla yeni mərhələyə çatır.

Bu texnologiyanın faydaları yalnız daha dəqiq saatların hazırlanması ilə məhdudlaşmır. Tədqiqatçıların fikrincə, belə yüksək dəqiqlik qaranlıq maddənin öyrənilməsindən tutmuş Yer kürəsinin cazibə sahəsinin santimetr dəqiqliyi ilə ölçülməsinə qədər bir çox sahədə yeni imkanlar yarada bilər. Bundan əlavə, bu inkişaf kosmos əsaslı optik saatların və portativ sistemlərin yaradılmasına şərait yaradaraq yeni nəsil peyk naviqasiya sistemlərinin inkişafını sürətləndirə bilər.

Aydın