Icma.az
close
up
RU
80 il sonra ilk yaşanır: Dünyanın gözü önündə elan edildi Nə baş verəcək?

80 il sonra ilk yaşanır: Dünyanın gözü önündə elan edildi Nə baş verəcək?

Icma.az bildirir, GlobalInfo portalına istinadən.

1945-ci ildən sonra formalaşan beynəlxalq münasibətlər sistemi artıq dağılma mərhələsinə daxil olub və yeni sistemin qurulması prosesi gedir. Ekspertlər iddia edirlər ki, “Epşteyn işi” də bu transformasiyaya təsir göstərir.

Digər tərəfdən, ABŞ-ın transatlantik əməkdaşlıq və NATO siyasətindəki dəyişikliklər də diqqət çəkir. ABŞ Prezidenti Donald Trampın NATO ilə bağlı mövqeyi Vaşinqtonun artıq Avropanın təhlükəsizliyinə görə cavabdehlik daşımadığının mesajı kimi dəyərləndirilir.

Bununla yanaşı, ABŞ-ın BMT-dəki nümayəndəsi Mayk Valts təşkilatın Trampın liderliyi ilə islah olunacağını və son 10 ildə NATO üçün görülən işlərin BMT üçün də tətbiq ediləcəyini bildirib.

ABŞ-ın yeni dünya nizamı ilə bağlı planı nədir? Yaxın gələcəkdə dünya ölkələrini nə gözləyir?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Aytən Qurbanova deyib ki, İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış beynəlxalq münasibətlər sistemi bu gün ciddi transformasiya mərhələsindən keçir:

“İkinci Dünya müharibəsinin nəticəsi olaraq yaradılmış institusional çərçivə, ilk növbədə BMT və NATO uzun müddət qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının və siyasi balansın əsas dayaqları olub. Lakin dəyişən qüvvələr balansı, regional münaqişələrin qlobal qarşıdurma elementinə çevrilməsi və beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi bu sistemin effektivliyini sual altında qoyub. Münxen Təhlükəsizlik Konfransında ABŞ Dövlət katibi Mark Rubionun çıxışı məhz bu transformasiya prosesinin siyasi manifesti kimi qiymətləndirilə bilər.

Rubio diplomatik üslubda ifadə etsə də, onun mesajı kifayət qədər aydın idi. Belə ki, onun fikirlərinə əsasən ABŞ transatlantik alyansın qorunmasında maraqlıdır, lakin əvvəlki model artıq etibarlı deyil. Həmçinin rəsmi Vaşinqton zəif və asılı müttəfiqlərlə yola davam etmək istəmir, əksinə öz təhlükəsizliyini təmin edə bilən güclü tərəfdaşlar axtarışındadır. Bu yanaşma xüsusilə Tramp administrasiyası dövründə NATO ilə bağlı səsləndirilən tezislərin daha sistemli və diplomatik formada davamı kimi çıxış edir. Çünki ABŞ artıq Avropanın təhlükəsizliyinə görə birtərəfli məsuliyyət daşımaq niyyətində deyil. Eyni zamanda, rəsmi Vaşinqton Avropanın təhlükəsizliyinin ABŞ-ın milli maraqları ilə birbaşa bağlı olduğunu vurğulamaqla alyansdan tam uzaqlaşmadığını da göstərir. Beləliklə, bu addımlar alyansın tamamilə dağılması demək deyil, sadəcə funksional olaraq təşkilatın yenidən balanslaşdırılmağa ehtiyacı var”.


Aytən Qurbanova 

Politoloq qeyd edib ki, Rubionun çıxışında beynəlxalq təsisatlara yönəlmiş tənqid xüsusilə diqqət çəkir:

“O, milli maraqların mücərrəd normativ anlayışlarla əvəz edilə bilməyəcəyini qeyd etməklə liberal beynəlxalq nizamın ideoloji əsaslarını yenidən müzakirəyə çıxarmış oldu. BMT-nin müasir böhranlara adekvat cavab verməkdə çətinlik çəkməsi barədə fikirlər isə qlobal institutların legitimlik və effektivlik böhranını bir daha aydın şəkildə təsdiqləyir. Məhz bu nöqteyi-nəzərdən yanaşdıqda, “yeni dünya nizamı” anlayışı emosional deyil, struktur məzmun daşıyır. Belə ki, məsələ sistemin tam dağılması deyil, hegemonik modeldən daha çoxqütblü və maraq əsaslı modelə keçid anlayışının doğru təhlil edilməsidir.

Mövcud şəraitdə ABŞ diqqətini tədricən Avropa təhlükəsizliyindən qlobal rəqabətin əsas istiqaməti olan Çin faktoruna yönəldir. Çinlə bağlı səsləndirilən selektiv əməkdaşlıq və idarə olunan rəqabət tezisləri də bu yanaşmanın tərkib hissəsi olaraq qiymətləndirilə bilər. Bəzi dairələr tərəfindən “Epşteyn işi” kimi hadisələrin qlobal transformasiyaya xidmət etdiyi iddiaları isə daha çox konspirativ xarakter daşıyır. Beynəlxalq sistemlərin dəyişməsi əsasən güc balansının transformasiyası, iqtisadi və texnoloji inqilablar, enerji və nəqliyyat marşrutları üzərində rəqabət kimi fundamental amillərlə şərtlənir.

Nəticə etibarilə, Münxen mesajı göstərdi ki, Qərb daxilində parçalanma deyil, model dəyişikliyi baş verir. Transatlantik əməkdaşlıq zəifləməkdən çox, yenidən strukturlaşır. ABŞ qlobal liderlikdən imtina etmir, lakin bu liderliyi əvvəlki paternalist təhlükəsizlik modeli üzərində deyil, daha rasional və məsuliyyət paylaşımına əsaslanan formatda davam etdirmək niyyətindədir. Beləliklə də, 1945-ci ildən sonrakı sistem öz sonuna deyil, yeni mərhələsinə daxil olur. Qarşıdakı dövr isə çoxqütblü rəqabət, institusional islahatlar və regional güclərin artan rolu ilə xarakterizə edilə bilər. Bu transformasiya prosesində əsas müzakirə mövzusu sistemin dağılması deyil, onun hansı prinsiplər üzərində yenidən qurulacağıdır”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:84
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 17 Fevral 2026 17:25 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see293

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see282

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see279

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see274

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see274

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see269

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see260

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see259

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see253

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see252

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see234

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see229

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see228

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see228

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see225

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see222

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see217

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see216

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see213

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see210
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri