ABŞ İran müharibəsində gizli danışıqlar Uran oğurlana bilərmi?

ABŞ – İran müharibəsinin praqnozlaşdırılan kimi davam etməsinə artıq bütün dünya şahiddir.

Lent.az-ın əməkdaşının hazırladığı bu yazıda müharibənin hansı trayektoriya ilə davam edə biləcəyini sizə təqdim edəcəyik.

Belə ki, Al Jazeera-nın yazdığına görə, ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, İranla müharibə tezliklə başa çata bilər və tərəflər həftəsonu görüşə bilərlər. O, həmçinin Tehranla əlaqəli Hizbullah qrupunu Livan və İsrail arasında qüvvəyə minmiş 10 günlük atəşkəs dövründə hücumları dayandırmağa çağırıb.

Tramp qeyd edib ki, ABŞ və İran arasında növbəti görüş həftəsonu baş tuta bilər. İki həftəlik atəşkəsin uzadılması ehtimalı da var, lakin o, bunun lazım olmaya biləcəyini, çünki Tehranın razılaşma istədiyini bildirib. Ağ Evin qarşısında jurnalistlərə açıqlamasında o deyib: “Nə baş verəcəyini görəcəyik. Amma məncə, İranla razılaşmaya çox yaxınıq.” O əlavə edib ki, əgər razılaşma əldə olunarsa və Pakistanın paytaxtı İslamabadda imzalansa, həmin tədbirdə iştirak edə bilər.

Daha sonra Las-Veqasda çıxışı zamanı Tramp daha da irəli gedərək müharibənin “çox yaxın zamanda bitməli olduğunu” deyib. İranla müharibə ABŞ daxilində populyar deyil.

ABŞ və İran arasında vasitəçilik edən Pakistan tərəfinə yaxın mənbə bildirib ki, gizli diplomatiyada irəliləyiş var və qarşıdakı görüş razılaşmanın imzalanması ilə nəticələnə bilər. Mənbənin sözlərinə görə, əvvəlcə tərəflər anlaşma memorandumu imzalayacaq, daha sonra isə 60 gün ərzində geniş razılaşma əldə ediləcək. O qeyd edib ki, “ətraflı razılaşma sonra gəlir, tərəflər prinsip etibarilə razılaşır, texniki məsələlər isə daha sonra həll olunur.”

Diplomatik mənbələr bildirir ki, əsas vasitəçi olan Pakistan ordusunun başçısı, feldmarşal Asim Munir çərşənbə günündən Tehranda danışıqlar aparır və çətin məsələlər üzrə irəliləyiş əldə edib.

Razılaşma ümidləri fonunda cümə günü neft qiymətləri aşağı düşüb, Asiya bazarları isə artım göstərib. Buna baxmayaraq, dünya neft və qazının təxminən beşdə birinin keçdiyi Hörmüz boğazı hələ də faktiki olaraq bağlı qalır.

MSCI Asiya-Sakit okean indeksində müəyyən azalma müşahidə edilsə də, bazarlar ümumilikdə müharibədən əvvəlki səviyyələrə qayıdıb. Brent markalı neftin qiyməti 98.17 dollara, ABŞ-ın WTI markalı nefti isə 93.47 dollara düşüb. Fransa və Böyük Britaniya təxminən 40 ölkənin iştirakı ilə keçiriləcək toplantıya rəhbərlik edəcək. Məqsəd, ABŞ-a göstərməkdir ki, onun müttəfiqləri şərait imkan verdiyi halda Hörmüz boğazında gəmiçiliyin bərpasına kömək etməyə hazırdır.

İran boğazdan keçidi əsasən öz gəmiləri ilə məhdudlaşdırıb, ABŞ isə İran limanlarına daxil olan və çıxan gəmilərə blokada tətbiq edib. Analitiklər bildirir ki, bu blokada gündə təxminən 2 milyon barel İran neftinin əsas alıcısı olan Çinə çatdırılmasının qarşısını ala bilər.

Müharibə başlamazdan əvvəl gündə 130-dan çox gəmi boğazdan keçirdisə, hazırda bu rəqəm çox aşağı səviyyəyə düşüb. Livan və İsrail arasında atəşkəs cümə axşamı qüvvəyə minib. Tramp bildirib ki, o, Benjamin Netanyahu və Livan prezidenti Joseph Aoun ilə danışıb və onları “əsaslı danışıqlar” üçün Ağ Evə dəvət etməyi planlaşdırır. İran isə bildirib ki, hər hansı sülh razılaşması Livandakı döyüşləri də əhatə etməlidir. İran mediasına görə, atəşkəs ABŞ ilə əldə olunmuş razılaşmanın bir hissəsidir və Pakistan vasitəçilik edib. Buna baxmayaraq, atəşkəs kövrək olaraq qalır. Livan ordusu bildirib ki, İsrail cümə günü səhər saatlarında cənub kəndlərini atəşə tutmaqla razılaşmanı pozub. İsrail tərəfi isə dərhal açıqlama verməyib. Hizbullah isə bəyan edib ki, İsrailin tərksilah tələbi yalnız daha geniş milli təhlükəsizlik çərçivəsində müzakirə oluna bilər. Danışıqlarda əsas çətinliklərdən biri İranın nüvə proqramıdır. ABŞ İranın 20 il müddətinə nüvə fəaliyyətini dayandırmasını təklif edib, Tehran isə bu müddətin 3-5 il olmasını istəyir.

Tramp bildirib ki, İran 20 ildən çox müddətdə nüvə silahına malik olmamağı təklif edib. İran isə beynəlxalq sanksiyaların ləğvini tələb edir, ABŞ isə yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uranın ölkədən çıxarılmasını istəyir. İran mənbələri bildirir ki, bu məsələdə kompromis ehtimalı var və Tehran uranın bir hissəsini ölkədən çıxarmağı nəzərdən keçirir. Hətta bəzi məlumatlar var ki, qarşı tərəf İrandan uranı gizlicə də çıxara bilər.