ABŞ İran qarşıdurması: ritorika sərtləşir, müharibə riski qalır “Axios“

Tehran təhdidləri artırır, Vaşinqton isə yeni zərbələri istisna etmir...

ABŞ və İran arasında formal olaraq "dayandırılmış" münaqişə ətrafında gərginlik səngimir. Hər iki tərəfdən səslənən açıqlamalar göstərir ki, real vəziyyət heç də sabit deyil, əksinə, ritorika getdikcə sərtləşir və yeni toqquşma ehtimalı açıq şəkildə gündəmdə qalır.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Axios" nəşri yazıb.

Sərt bəyanatlar və qarşılıqlı təhdidlər

İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun yüksək rütbəli komandirlərindən biri, general Məhəmməd Cəfər Əsədi bildirib ki, ABŞ öhdəliklərini yerinə yetirmir və müharibənin yenidən alovlanması ehtimalı qalır. Onun sözlərinə görə, Vaşinqtonun qərarları daha çox daxili və informasiya amilləri ilə müəyyən olunur - həm neft qiymətlərinin düşməsinin qarşısını almaq, həm də yaranmış qarışıqlıqdan çıxmaq məqsədi güdür.

General vurğulayıb ki, ABŞ istənilən halda çətin vəziyyətə düşəcək və əvvəlki mövqelərini itirəcək. İran tərəfi isə "istənilən yeni avantüraya hazır olduğunu" və mümkün təhlükələrə qarşı planların artıq hazırlandığını bildirir. Hətta Əsədi mümkün müharibəni ABŞ üçün "faciəvi nəticələrə" səbəb olacaq hadisə kimi qiymətləndirib.

Bu bəyanatların fonunda İran daxilində də gərginlik hiss olunur: ölkə üzrə hərbi təlimlər keçirilir, xüsusilə də etnik regionlarda nəzarət gücləndirilir. Paralel olaraq rəsmi şəxslər açıq şəkildə bildirirlər ki, Tehran ABŞ-la döyüş əməliyyatlarının yenidən başlamasını gözləyir.

Diplomatik təkliflər və Vaşinqtonun skeptisizmi

Bununla yanaşı, İran ABŞ-a 14 maddədən ibarət plan təqdim edib. Sənəddə münaqişənin "tam bağlanması" əsas hədəf kimi göstərilir. Tehran yeni zərbələrin olmaması üçün zəmanətlər, ABŞ qüvvələrinin regiondan çıxarılması, dəniz blokadasının ləğvi, sanksiyaların aradan qaldırılması və dondurulmuş aktivlərin qaytarılmasını tələb edir. 

Həmçinin Hörmüz boğazı üçün yeni təhlükəsizlik mexanizminin yaradılması da təklif olunur. ABŞ prezidenti Donald Tramp isə bu planın qəbul ediləcəyinə şübhə ilə yanaşır. Onun sözlərinə görə, İran son onilliklərdə etdiklərinə görə "hələ kifayət qədər yüksək bədəl ödəməyib".

Tramp açıq şəkildə bildirib ki, Tehran "uyğunsuz davranarsa", yeni hərbi əməliyyatlara start verilə bilər. Hətta o, İranın raket istehsalı imkanlarının qalan hissəsini məhv etmək niyyətini də dilə gətirib. Bu isə göstərir ki, Vaşinqton hərbi variantı hələ də real alət kimi masada saxlayır.

Strateji dalan və geosiyasi oyunlar

Analitiklərin fikrincə, yaranmış vəziyyət klassik "nə sülh, nə müharibə" mərhələsidir. ABŞ-ın əməliyyatların başa çatdığını elan etməsi daha çox hüquqi və siyasi manevr kimi qiymətləndirilir. Bu addım bir tərəfdən daxili məhdudiyyətləri aşmağa xidmət etsə də, digər tərəfdən Tehrana təzyiqin azaldığı siqnalını verərək danışıqları ləngidir.

Eyni zamanda Hörmüz boğazının ətrafında vəziyyət qeyri-müəyyən olaraq qalır və bu, qlobal enerji bazarları üçün ciddi risk yaradır. İran isə "siyasi məqsədəuyğunluq" prinsipi ilə hərəkət edərək danışıqlara açıq olduğunu göstərir, lakin geri addım atmaq niyyətində deyil.

Bu vəziyyət başqa oyunçular üçün də imkan yaradır. Xüsusilə Rusiya üçün uzunmüddətli gərginlik Qərbə təzyiq vasitəsinə çevrilir: həm resursların bölünməsi, həm də diqqətin Ukraynadan yayındırılması baxımından.

Vaxt amili və qeyri-müəyyən gələcək

Mövcud qarşıdurmada əsas amillərdən biri zamandır. ABŞ-da yaxınlaşan siyasi proseslər və iqtisadi təzyiqlər Vaşinqtonun manevr imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. İran isə daha uzun müddət gözləməyə hazır görünür.

Nəticə etibarilə tərəflər öz imiclərinin girovuna çevriliblər: ABŞ geri çəkildiyini göstərmək istəmir, İran isə zəif görünməkdən çəkinir. Bu isə ən real ssenarini - açıq müharibə olmadan davam edən, lakin istənilən an alovlana biləcək təhlükəli bir qarşıdurmanı dəyişməz saxlayır.