ABŞ nin İran siyasətində yeni çalarlar Pəhləvi kartı işə salınıb?

"ABŞ Prezidenti Donald Tramp üçün prioritet öz şərtlərini və tələblərini İrana qəbul etdirməkdir".

Bunu Oxu.Az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Natiq Miri Ağ Ev rəhbərinin xüsusi elçisi Stiv Uitkoffla özünü İran şahının varisi elan edən Rza Pəhləvi arasında baş tutan görüşü şərh edərkən deyib.

O vurğulayıb ki, ABŞ lideri uzunmüddətli münaqişələrə qarşıdır:

"Tramp müharibələrə böyük pulların xərclənməsinə razı deyil. İranda da hər şeyin qısa müddətdə həll olunmasını istəyir. Lakin bu, mövcud İran rejiminin atacağı addımlardan asılıdır. Hökumət minlərlə etirazçını öldürür. Ölkənin mühafizəkar qanadı, Ali Rəhbər Əli Xamenei ABŞ ilə dialoqlara qarşıdır və buna mane olur.

Adətən, rejimə kənar və daxili təzyiqlər edilir ki, idarəetmə yumşalsın. Bu mümkün olmadıqda isə alternativlər axtarılır və müvafiq addımlar atılır. Hazırda araşdırmalar aparılır. İlon Maskın "Starlink"i pulsuz aktivləşdirməsi həm də bu məqsədə xidmət edir".

Ekspert vurğulayıb ki, Rza Pəhləvinin hansısa yolla hakimiyyətə gətirilməsi ehtimalı mövcud olsa belə, bunun xaosun qarşısını alacağı anlamına gəlmir:

"İranda türklər dominantdırlar. Milyonlarla soydaşımızın rəyini nəzərə almadan kimisə hakimiyyətə gətirmək ölkədə qarşıdurmaları daha da gücləndirə bilər. İrandakı bütün dəyişikliklər türklərin iştirakı ilə baş tutub. Buna görə də ABŞ rəhbərliyi mümkün alternativləri araşdırır, onlarla görüşür. Həmçinin, nəzəri olaraq Pəhləvi hakimiyyətə gəlsə belə, bunu monarxiyanın yenidən bərpası kimi qiymətləndirmək olmaz. Bunun üçün referenduma ehtiyac var. Xalq idarəetmə üçün seçim etməlidir. Bu, o qədər də asan proses deyil və ABŞ bunu başa düşür. Düşünürəm ki, rəsmi Vaşinqton İrandakı məsələlərlə bağlı Türkiyə rəhbərliyi ilə də ciddi görüşlər keçirəcək".

Xatırladaq ki, 2025-ci il dekabrın 29-da Tehranda İran rialının kəskin düşməsi səbəbindən ticarətçilərin etiraz aksiyaları başlayıb. Bir gün sonra etirazlara tələbələr də qoşulublar. Narazılıqlar qısa müddətdə İranın əksər iri şəhərlərinə yayılıb. 2026-cı il yanvarın 2-də vəziyyət daha da gərginləşib - şəhər küçələrində naməlum silahlı qruplar peyda olub. Etirazçılarla hüquq-mühafizə orqanları arasında silahlı toqquşma halları artıb.

İğtişaşların zirvəsi 8 yanvar axşamına təsadüf edib, bu zaman ən azı 12 mülki vətəndaş, o cümlədən bir uşaq həlak olub. Hakimiyyət orqanları 25 hüquq-mühafizə əməkdaşının həlak olduğunu bildirib. Tehran meri Əlirza Zakani deyib ki, etirazçılar paytaxtda 25 məscidi yandırıb, 26 bank, üç tibb mərkəzi, 10 dövlət müəssisəsi, 48 yanğınsöndürən maşın, 42 avtobus və təcili yardım maşını, həmçinin 24 mənzilə ziyan vurublar. İran hakimiyyəti iğtişaşçıları terrorist adlandırıb və hadisələrin təşkilində İsrail və ABŞ-ni təqsirləndirib.

Məlik Məlikov