Adam bilmir, ağlasın, ya gülsün: 5 ci sinif şagirdini belə bir məsələdə alətə çevirmək biabırçılıqdır

“Belə-belə videolarla müəllimlərin, məktəblərin evini yıxmışıq. İndi heç bir uşaq məktəbə təhsil, təlim müəssisəsi kimi baxmır. Sadəcə, vaxt keçirməyə, dostları ilə əylənməyə gedirlər məktəbə...”

Son illərdə cəmiyyətdə mənfi bir tendensiya müşahidə olunur. Böyüklərin məsuliyyətsizliyinin, şəxsi maraqlarının və ictimai təzyiq yaratmaq istəklərinin yükü getdikcə daha çox uşaqların çiyinlərinə yüklənir. Ən həssas, ən müdafiəsiz yaşda olan azyaşlılar sosial problemlərin, narazılıqların və ictimai qınağın mərkəzinə çəkilir, bəzən də məqsədli şəkildə “səs gətirən” vasitəyə çevrilirlər. Bu, təkcə mənəvi deyil, həm də etik və hüquqi baxımdan təhlükəli prosesdir.

Uşaqları kamera qarşısına çıxarıb böyüklərin fikirlərini onların dilindən səsləndirmək, onlara əzbərlədilmiş müraciətlər etdirmək, sosial şəbəkələrdə “effekt yaratmaq” üçün vasitəyə çevirmək kimi hallar açıq şəkildə uşağın istismarıdır. Bu cür davranış nə valideyn qayğısı, nə də ictimai fəallıq nümunəsidir, əksinə, uşağın psixoloji rahatlığına, sosial münasibətlərinə və gələcəkdə özünə münasibətinə ciddi zərbə vurur.

Cəmiyyət bəzən “məsələyə diqqət çəkirik” adı altında uşaqları önə itələyir, lakin unudur ki, hər bir ictimai çağırışın arxasında formalaşmaqda olan bir uşaq şəxsiyyəti dayanır. O uşaq sabah məktəbdə dostsuz qalır, müəllimləri tərəfindən tərəddüdlə qarşılanır, ya da “böyüklərin dediyini deyən” biri kimi damğalanır. Beləcə, böyüklərin qısamüddətli maraqları bir uşağın uzunmüddətli taleyini müəyyən edir.

Mütəxəssislər də haqlı olaraq xəbərdarlıq edirlər ki, uşaq müdafiəsinin mahiyyəti onun adından danışmaqda deyil, onu bu cür manipulyasiyalardan qorumaqdadır. Hər hansı sosial və ya inzibati problemin həlli üçün uşaqdan vasitə kimi istifadə etmək, onu emosional təzyiq alətinə çevirmək, əslində, həmin uşağın gələcəyinə edilən ən böyük haqsızlıqdır.

Xatırladaq ki, bir müddət əvvəl Ucar rayonunda 5-ci sinif şagirdinin məktəbə qəbul edilməməsi ilə bağlı yayılan video ölkə ictimaiyyətində geniş rezonans doğurmuşdu. Yeni dərs ilində təhsildən kənarda qaldığını bildirən azyaşlı, videomüraciətində məktəb direktorunu rüşvət və korrupsiya hallarında ittiham etmişdi. Uşaq əvvəlcə kənd məktəbində oxuduğunu, lakin artıq rayon mərkəzinə köçdüyü üçün Cümhuriyyət məktəbində təhsilini davam etdirmək istədiyini, buna baxmayaraq, direktorun “sistem bağlanıb” kimi bəhanələrlə onu məktəbə qəbul etmədiyini demişdi.

Hadisə ictimai qınağa səbəb olsa da, məsələ təkcə bir şagirdin təhsil hüququ ilə bağlı deyil, uşağın bu formada ictimai müstəviyə çıxarılması da ciddi narahatlıq doğurdu. Sosial şəbəkələrdə və ekspert dairələrində səslənən fikirlərdə bildirilib ki, azyaşlıları bu cür müraciətlərə alət etmək yolverilməzdir.

Sosioloqların fikrincə, bir uşağa böyüklərin sözlərini əzbərlədib, onu kamera qarşısında “şikayətçi” obrazında təqdim etmək həm mənəvi, həm də hüquqi baxımdan qəbuledilməzdir. Bu, nəinki uşaq psixologiyasına, həm də müəllim–şagird münasibətlərinə zərbə vurur. Belə hallarda uşaq təcrid olunur, məktəb mühitində onunla davranış dəyişir, nəticədə gələcək inkişafına ciddi zərər dəyə bilər. Bu hadisə bir daha göstərdi ki, təhsil problemləri və idarəetmədəki çatışmazlıqlarla bağlı narazılıqları uşaq vasitəsilə gündəmə gətirmək yox, hüquqi və etik çərçivədə, yetkin şəxslərin məsuliyyəti ilə həll etmək lazımdır.

Sosioloq Mətanət Məmmədova mövzuyla bağlı Sherg.az-a açıqlamasında deyib ki, son günlər cəmiyyətimizdə baş verən hadisələr insanın həm ürəyini sıxır, həm də ağlamaq istəyini oyadır: