Ağaclar niyə göyə qədər uzana bilmir?

Dünyanın ən hündür ağacları sırasında yer alan sekvoyalar təkcə əlverişli təbiət şəraiti sayəsində deyil, həm də son dərəcə mürəkkəb bioloji balans hesabına bu qədər yüksələ bilir. Lakin alimlər bildirirlər ki, fizika qanunları onların böyüməsinə müəyyən sərhəd qoyur.

Lent.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, sekvoyalar çox vaxt 100 metrdən artıq hündürlüyə çatır. Onların zirvəsi yerdən o qədər uzaqda yerləşir ki, ağacın yuxarı hissəsində ayrıca kiçik ekosistem formalaşır.

Mütəxəssislərin fikrincə, ağaclar üçün hündürlük ilk növbədə yaşamaq üstünlüyü deməkdir. Sıx meşələrdə günəş işığı uğrunda güclü rəqabət gedir və daha hündür böyüyən ağac daha çox enerji əldə edə bilir.

Lakin böyümənin ciddi çətinlikləri də var. Ağac nə qədər hündür olursa, köklərin torpaqdan çəkdiyi suyun ən yuxarı budaqlara çatdırılması bir o qədər mürəkkəbləşir.

Sekvoyalarda gövdənin içərisindən keçən xüsusi keçirici sistem suyun çox böyük məsafəyə fasiləsiz daşınmasını təmin etməlidir. Bu proses zamanı həm cazibə qüvvəsi, həm də daxili müqavimət sistemi ciddi şəkildə yükləyir. Müəyyən nöqtədən sonra isə ən yuxarı yarpaqlar kifayət qədər rütubət ala bilmir və fotosintezin effektivliyi azalır.

Alimlərin hesablamalarına görə, sekvoyaların təbii maksimum hündürlüyü təxminən 122–130 metr arasında ola bilər. Hazırda məlum olan ən hündür ağacın hündürlüyü isə təxminən 116 metrdir. Bu da sekvoyaların artıq nəzəri limitə kifayət qədər yaxınlaşdığını göstərir.

Məqalədə vurğulanır ki, problem yalnız suyun yuxarı daşınması ilə məhdudlaşmır. Yarpaqlarda yaranan şəkər və digər qida maddələri də yenidən köklərə çatdırılmalıdır. Bunun üçün isə son dərəcə dəqiq tənzimlənən daxili sistem tələb olunur.

Bu səbəbdən sekvoyaların yarpaqları müəyyən ölçü həddində qalır. Ən hündür ağaclarda yarpaqlar adətən 10-20 santimetr olur. Daha böyük ölçü qida maddələrinin daşınmasını çətinləşdirə bilər.

Alimlər qeyd edirlər ki, rekord ölçülü sekvoyaların məhz Şimali Kaliforniya sahillərində formalaşması təsadüfi deyil. Mülayim iqlim, bol yağıntı və qida maddələri ilə zəngin torpaq onların inkişafı üçün ideal şərait yaradır.

Bununla yanaşı, ən vacib amillərdən biri bölgədə tez-tez yaranan duman hesab olunur. Duman sayəsində ağacın tac hissəsi havadan birbaşa rütubət alır və bu, köklərdən su daşınmasına düşən yükü qismən azaldır.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, sekvoyalar sadəcə nəhəng ağaclar deyil. Onlar fizika qanunlarının imkan verdiyi sərhədlərdə fəaliyyət göstərən canlı sistemlərdir və təbiətin ən möhtəşəm formalarının belə müəyyən təbii məhdudiyyətlərə tabe olduğunu göstərirlər.