Niyə ağaclar göy üzünə qədər uzana bilmir?

Kaliforniya sekvoyaları öz inanılmaz hündürlüklərinə yalnız əlverişli mühitə deyil, həm də son dərəcə mürəkkəb bioloji tarazlığa borcludur. Lakin bu sistemin də fizikanın qoyduğu qəti bir həddi var.

Ölkə.az xəbər verir ki, bu barədə "Raketa” yazır.

Dünyanın ən hündür ağacları sırasında olan sekvoyalar çox vaxt 100 metrdən yuxarı qalxır və onların tac hissəsi yer səthindən o qədər uzaqda olur ki, orada özünəməxsus ekosistem formalaşır. Min illərdir bu ağaclar təbiətin monumentallığının simvolu kimi qalır.

Ağaclar üçün hündürlük əsasən üstünlük deməkdir. Meşənin sıxlığında günəş işığı uğrunda rəqabət çox güclü olduğuna görə daha hündür bitən ağac daha çox enerji istehsal edə bilir.

Lakin bu böyümənin ciddi bir "qiyməti” var: ağac nə qədər hündür olursa, köklərdən suyun ən yuxarı yarpaqlara çatdırılması bir o qədər çətinləşir.

Sekvoyalarda bu proses xüsusilə kritikdir. Gövdə daxilindəki keçirici sistem suyu böyük məsafəyə daşımalıdır, lakin cazibə qüvvəsi və daxili müqavimət bu prosesi getdikcə çətinləşdirir. Nəticədə ən yuxarı yarpaqlar kifayət qədər rütubət almır və fotosintez zəifləyir.

Böyümə o nöqtədə dayanır ki, sistemin işləməsi üçün tələb olunan enerji ağacın istehsal edə biləcəyindən çox olur. Tədqiqatlara görə, bu təbii limit təxminən 122–130 metr arasında ola bilər. Hazırda məlum olan ən hündür ağac təxminən 116 metrdir, yəni artıq bu nəzəri həddə yaxındır.

Bundan başqa, problem təkcə suyun yuxarı daşınması ilə bitmir. Yarpaqlarda yaranan şəkərlər də köklərə geri ötürülməlidir və bu proses də dəqiq tənzimlənmiş axın tələb edir. Buna görə sekvoyalar yarpaq ölçüsünü də məhdud saxlayır: ən hündür nümunələrdə yarpaqlar adətən 10–20 sm aralığında olur.

Bu nəhəng ağacların əsasən Şimali Kaliforniyada formalaşması da təsadüfi deyil. Mülayim iqlim, bol yağıntı və qida ilə zəngin torpaq ideal şərait yaradır. Ən vacib amillərdən biri isə müntəzəm dumanlardır — bu, tacın birbaşa rütubət almasına kömək edir və köklərdən gələn su yükünü azaldır.

Beləliklə, sekvoyalar sadəcə rekordçu ağaclar deyil, həm də fizika qanunlarının sərhədində işləyən canlı sistemlərdir və təbiətin belə möhtəşəm formalarının belə fundamental məhdudiyyətlərə tabe olduğunu göstərir.(qaynarinfo)