Ailə büdcəsi nədir və nə üçün lazımdır?

Ailə büdcəsi gəlir və xərclərinizi tənzimləmək, nizama salmaq üçün tutulan plandır. Maliyyə uğurunuzun yarısı onu nə qədər düzgün tərtib etdiyinizdən asılıdır. Qalanı isə iradə gücüdür. Bu, təkcə büdcə yaratmaq deyil, həm də ona ciddi və diqqətlə riayət etmək deməkdir. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının 2021-ci ildə apardığı araşdırmaya görə, Azərbaycan əhalisinin təxminən böyük əksəriyyəti öz gəlir və xərclərinin hesabını aparmır, vətəndaşlarımızın 50 faizi isə nə qədər pul alıb, nə qədər xərclədiyini belə bilmir.

Redaktor.az xəbər verir ki, ailə büdcəsinin tərtibi və saxlanması sizə təkcə gəlir və xərclərinizi nəzarətdə saxlamağa deyil, həm də ailə kapitalınızı artırmağa və planlaşdırdığınız məqsədə çatmağa imkan verir. Bu, hər bir ailə üzvünün iştirakının vacib olduğu birgə səydir. Övladlarınıza bunu öyrətməklə siz onlara öz şəxsi büdcələrini idarə etmək üçün nümunə verəcəksiniz. Bu zaman ailənin gəlir və xərclərinin ümumi hesabı aparacaq bir ailə üzvünün təyin edilməsi rahatdır. Digərləri isə mütəmadi olaraq ona nə qədər pulun hara xərcləndiyi barədə hesabat verməlidirlər.

Ailə büdcəsini tərtib etməyə başlamazdan əvvəl mövcud maliyyə vəziyyətinizi ətraflı öyrənməyə dəyər. Ailənizin ayda nə qədər gəlir əldə etdiyini və hansı hissəsinin xərclərə getdiyini dəqiqlə və dürüst hesablamalı olacaqsınız. Bunun üçün ay ərzində əldə edilən bütün gəlirləri, həmçinin ailə üzvlərinin 1 manata qədər olan xərclərini qeyd etmək lazımdır. Bu, növbəti ay üçün ailə büdcənizi planlaşdırmağı asanlaşdıracaq və proqnozlarınızda maksimum dəqiqliyə nail olmağa kömək edəcək.

Əgər kiçik biznesiniz varsa, biznes ailə gəlirinin yeganə mənbəyi olmadığı halda, ailə büdcəsi ilə biznes büdcəsini qarışdırmağı məsləhət görmürük. Onlar ayrıca saxlanılmalıdır, çünki bu, ailə büdcəsinin biznesdən ayrı aydın mənzərəsini görmək üçün yeganə yoldur.

Məsələn, ailə büdcəsinin gəlir hissəsinə biznesinizdən əldə edilən mənfəəti, xərclər hissəsinə isə avadanlıqların alınması xərclərini daxil etməməlisiniz. Biznesdən yalnız ailə büdcəsinə daxil olan hissəni (əgər varsa) ailə büdcəsinə daxil etmək olar.

Bütün cari gəlirləriniz və xərcləriniz haqqında aydın təsəvvür əldə etdikdən sonra gələcək üçün pulun necə bölüşdürülməsi aydın olacaq ki, hər şey üçün kifayət etsin. Ancaq unutmayın ki, büdcə ilə bağlı əsas şərt onu müntəzəm olaraq yazaraq doldurmaqdır. Bunun üçün bir neçə vasitədən istifadə edə bilərsiniz - adi notebookda, telefonunuzda, kompüterinizdə xüsusi proqramla, Excel cədvəli və ya adi dəftərdən yararlana bilərsiniz.

Bir ay, bir il və bir neçə il üçün ailə büdcəsi planı tərtib etmək tövsiyə olunur.

Ailə büdcəsinin əsas elementləri gəlir və xərclərdir. Gəlir büdcənizə daxil olan hər cür pul vəsaitidir. Bu, bütün ailə üzvlərinin maaşları, pul hədiyyələri, daşınmaz əmlakın icarəyə verilməsindən əldə edilən gəlirlər və s. ola bilər. İstəsiniz, gəliri qazanan ailə üzvlərinin gəlirlərini aşağıdakı iki kateqoriyaya görə təsnif edə bilərsiniz:

daimi gəlir - əmək haqqı, daşınmaz əmlakın icarəyə verilməsindən əldə edilən gəlir və s.;

dəyişən gəlir - biznesdən gəlir, əlavə qazanc, pul hədiyyələri və s.

Büdcənin ikinci komponenti xərclərdir, yəni sizin xərclərinizdir. Xərclərin təsnifatına daha çox diqqət yetirilməlidir, çünki əksər hallarda xərclər hissəsi bir çox maddələrə bölünür. Xərc maddələriniz nə qədər təfərrüatlı olsa, maliyyə mənzərəniz bir o qədər aydın olar.

Bir ay üçün ailə büdcəsi planının təxmini strukturu dəqiq müəyyən edilməli və bu istiqamətdə strategiya seçilməlidir.

Nəhayət, qazandığınız bütün pulları xərcləmək yaxşı strategiya deyil. Siz lazımsız xərcləri müəyyənləşdirib azaltmağı, həmçinin ehtiyatlar yaratmağı və pulunuzu maliyyə alətlərinə yatırmağı öyrənməlisiniz.

Büdcə tərtib edərkən ailənin məqsədinə (arzusuna) çatmaq üçün qənaət etməyi və “təhlükəsizlik yastığı” yaratmaq üçün büdcənin xərclər bölməsində ayrıca sətirlər qoymağı unutmayın. Gözlənilməz anda ailə üzvlərindən birinin xəstələndiyi bir gün üçün kifayət qədər pulun yığılması ailənizin borca düşmədən vəziyyətdən çıxmağa, özünü daha təhlükəsiz və inamlı hiss etməyə yardımçı olacaq.

Ailə büdcəsi tərtib edərkən çalışmaq lazımdır ki, ay ərzində gəlirlərin cəmi həmişə xərclərin cəmində çox olsun. Belə büdcəyə profisidli, yəni müsbət qalıqlı büncə deyilir. Sizin büdcənin profisidi nə qədər çox olarsa, maliyyə imkanlarınız da bir o qədər yaxşı və etibarlı olar.

Ailə büdcəsindən yararlanmağın bir nömrəli sirri bütün ailə üzvlərinin gündəlik xərclərinin yazılı şəkildə qeydə alınmasıdır. Ailədə gündəlik xərclərə malik olan şəxslərə həftəlik və ya aylıq xərclər müəyyən edilir. Həmin xərclər ailə büdcəsindən aylıq və ya həftəlik həmin şəxsə verilir.

Ola bilər ki, ailəyə gəlir gətirən hər bir şəxsə öz qazancından sərbəst xərcləmək üçün limit ayrılsın. Məsələn, aylıq 2000 manat qazancı olan ailə üzvünə tələbatından asılı olaraq qazancının 300-500 manatlıq hissəsini sərbəst xərcləmək icazəsi verilə bilər.

Beləliklə, siz ailənizin gəlir və xərclərini uzlaşdıra, qənaət edə və ailənizin dar günü üçün ehtiyat yığa, ailənizin gəlirindən asılı olaraq ev, torpaq sahəsi, maşın və ya məişət avadanlıqları ala və ya kiçik biznes qurmaqla daha böyük işlər görə bilərsiniz.

Yazı "Liberal İqtisadçılar Mərkəzi" İctimai Birliyinin Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirdiyi "Ailə büdcəsi quraq, daha varlı olaq" layihəsi çərçivəsində dərc edilir.