Ali təhsil müəssisələrində əmək münasibətləri yenidən tənzimlənir: hüquqi və ictimai baxış

Bakı, 21 yanvar, AZƏRTAC

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 30 dekabr 2025-ci il tarixində imzaladığı Qanunla Əmək Məcəlləsinə edilən dəyişikliklər ölkədə əmək münasibətlərinin tənzimlənməsi baxımından mühüm mərhələ kimi dəyərləndirilə bilər. Bu dəyişikliklər bir tərəfdən əmək bazarında institusional nizam-intizamın gücləndirilməsinə, digər tərəfdən isə kadr siyasətinin yeni dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılmasına xidmət edir. Qanunda yer alan əsas yeniliklərdən biri də dövlət büdcəsindən maliyyələşən müəssisələrdə, o cümlədən ali təhsil müəssisələrində çalışmanın yaş həddinə dair tətbiq edilən məhdudiyyətlərlə bağlıdır.

Bu barədə AZƏRTAC-a açıqlamasında dövlət qulluğu və əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Səxavət Nəsirov söyləyib.

Ekspertin sözlərinə görə, Əmək Məcəlləsində yuxarı yaş həddi kimi 65 yaş müəyyən edilsə də, indiyə qədər bu norma faktiki olaraq dövlət büdcəsindən maliyyələşən ali təhsil müəssisələrinin əksər işçilərinə şamil edilmirdi: “Praktikada bu sahədə çalışan inzibati, texniki və yardımçı heyət üçün yaş məhdudiyyəti tətbiq olunmur, bu da digər büdcə təşkilatları ilə müqayisədə müəyyən hüquqi disbalans yaradırdı. Yeni qəbul edilmiş Qanun bu boşluğu aradan qaldıraraq ali təhsil müəssisələrində də ümumi yanaşmanın formalaşdırılmasını hədəfləyir. Dəyişikliklərə əsasən, ali təhsil müəssisələrində yalnız elmi və pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan işçilər üçün 65 yaşdan yuxarı çalışmaq imkanı saxlanılıb. Buraya elmi işçilər (kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, aparıcı elmi işçi və s.), eləcə də tədris və təlim prosesində bilavasitə iştirak edən pedaqoji heyət daxildir. Digər kateqoriyaya aid olan inzibati, təsərrüfat, texniki və xidmət sahəsində çalışan əməkdaşlar isə artıq ümumi yaş məhdudiyyəti çərçivəsində fəaliyyət göstərəcəklər”.

O qeyd edib ki, bu yanaşma hüquqi baxımdan bir neçə mühüm məqamla izah oluna bilər: “İlk növbədə, elmi və pedaqoji fəaliyyət intellektual potensiala, peşəkar təcrübəyə və uzun illər formalaşan bilik bazasına əsaslandığı üçün bu sahədə yaş faktoru ikinci plana keçir. Dünyanın aparıcı ali təhsil sistemlərində də elmi biliklərin ötürülməsində nəsillərarası davamlılıq əsas prinsiplərdən biri kimi qəbul olunur. Bu mənada Azərbaycan qanunvericiliyində edilən dəyişiklik beynəlxalq təcrübə ilə ziddiyyət təşkil etmir.

Digər tərəfdən, inzibati və texniki sahələrdə yaş məhdudiyyətinin tətbiqi gənc kadrların irəli çəkilməsi, peşəkar rotasiya və idarəetmədə çevikliyin təmin edilməsi baxımından dövlət siyasətinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə son illər dövlət qurumlarında və büdcə təşkilatlarında aparılan struktur islahatları göstərir ki, məqsəd yalnız kadrların yenilənməsi deyil, eyni zamanda, rəqabətqabiliyyətli və nəticəyönümlü idarəetmə modelinin formalaşdırılmasıdır”.

Ekspert bildirib ki, ictimai müstəvidə isə bu dəyişikliklərin müxtəlif reaksiyalar doğuracağı gözləniləndir: “Bir tərəfdən, əmək stajı uzun olan və ali təhsil müəssisələrində illərlə çalışmış inzibati heyətin sosial təminat məsələləri gündəmə gələ bilər. Digər tərəfdən isə gənc mütəxəssislər üçün yeni iş imkanlarının açılması, kadr çatışmazlığının aradan qaldırılması kimi müsbət gözləntilər mövcuddur. Burada əsas məsələ keçid mexanizmlərinin şəffaf və sosial ədalət prinsiplərinə uyğun şəkildə tətbiq olunmasıdır”.

Müsahibimiz vurğulayıb ki, nəticə etibarilə Əmək Məcəlləsinə edilən bu dəyişiklik ali təhsil sistemində hüquqi bərabərliyin təmin edilməsi, əmək münasibətlərinin sistemləşdirilməsi və dövlət kadr siyasətinin strateji hədəflərinə uyğunlaşdırılması baxımından əhəmiyyətli addım hesab edilə bilər. Qarşıdakı dövrdə bu normanın tətbiqi praktikasının hansı nəticələr verəcəyi isə həm hüquqi, həm də ictimai baxımdan diqqətlə izlənilməlidir.