Alimlər 2011 ci il zəlzələsinin şok effektini aşkar ediblər...

...Amerika və Fransa seysmoloqları 2011-ci ildə Yaponiya sahillərində baş verən güclü zəlzələnin bütün ölkənin şərqə doğru 5-6 millimetr sürüşməsinə səbəb olduğunu aşkar ediblər.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, buna nadir bir fenomen səbəb olub: seysmik dalğalar Yerin nüvəsinə çatıb, ondan əks olunub və tektonik plitələrin kəskin hərəkətinə səbəb olub.

Çikaqo Universitetinin dosenti Park Sonq-yonqun rəhbərlik etdiyi ABŞ və Fransadan olan seysmoloqlar qrupu, Yaponiya boyunca quraşdırılmış minlərlə seysmik stansiya və yüksək dəqiqlikli GPS sensorlarından əldə edilən məlumatları təhlil etdikdən sonra təəccüblü bir nəticəyə gəlib.

"Science" jurnalında dərc olunmuş bir araşdırmaya görə, 11 mart 2011-ci ildə baş verən 9,0 bal gücündə zəlzələnin əsas şokundan təxminən 13 dəqiqə sonra bütün ölkə təxminən 5-6 millimetr şərqə doğru sürüşüb.

Eyni anda seysmik alətlər qərbdən şərqə doğru yayılan olduqca qeyri-adi bir kəsmə dalğasını qeydə aldı.

Bu salınımların xüsusiyyətlərinin diqqətlə təhlili seysmoloqların əvvəllər rastlaşmadığı unikal bir mexanizmi ortaya qoydu.

İlkin şok nəticəsində yaranan dalğalar bir neçə dəqiqə ərzində Yerin xarici nüvəsinə çatdı, sərhədindən əks olundu və səthə qayıtdı.

Bu geriləmə Sakit Okean, Oxotsk, Avrasiya və bitişik litosfer plitələri arasındakı sərhədlərin aktivləşməsinə səbəb oldu və onların qəfil sürüşməsinə səbəb oldu.

Əslində, bu kaskad prosesi nəticəsində Yaponiyanın bütün ərazisi kəskin şəkildə dəyişdi.

Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, "super zəlzələlər" adlandırdıqları hadisələri tetiklemek üçün bu ssenari əvvəllər seysmologiyada nəzərdən keçirilməmiş və seysmik təhlükə proqnozlaşdırma modellərinə daxil edilməmişdir.

Park Son-yanq və həmkarlarına görə, bu fenomeni anlamaq gələcəkdə Böyük Şərqi Yaponiya zəlzələsinə bənzər hadisələrin ehtimalını yenidən qiymətləndirməyə imkan verir. Bu kəşf planetin daxili hissəsindəki dərin proseslərin səth tektonik hərəkətlərinə necə təsir edə biləcəyi barədə anlayışımızı dəyişdirir.

Xatırladaq ki, 11 mart 2011-ci ildə Miyaqi prefekturası sahillərində baş verən 9,0 bal gücündə zəlzələ Yaponiya tarixində ən güclü zəlzələ olub.

Yaranan sunami 15.893 insanın həyatına son qoyub, 2550-dən çox insan isə hələ də itkin düşüb.

Fəlakət həmçinin Fukuşima Daiçi nüvə elektrik stansiyasında qəzaya səbəb olub və burada soyutma sistemlərindəki nasazlıq nüvə yanacağının əriməsinə, hidrogen partlayışlarına və geniş ərazilərin geniş yayılmış radioaktiv çirklənməsinə səbəb olub.

Əli Babayev