Alimlər Aya yeni bir yol tapıblar…

...Alimlər təxminən 30 milyon Ay trayektoriyasını simulyasiya edərək kosmik gəmilərin daha az yanacaq istifadə etməsinə imkan verən yeni bir marşrut kəşf ediblər.

Yeni marşrut tələb olunan sürət dəyişikliyini saniyədə ən azı 58,8 metr azaldır.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Interesting Engineering yazır.

Tədqiqatın müəllifləri bildiriblər ki, yeni marşrut uçuş zamanı yanacaq sərfiyyatını azaltmaq üçün Yer və Ayın cazibə qüvvələrindən istifadə edir.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi, Portuqaliyadakı Koimbra Universitetinin tədqiqatçısı Allan Kardek de Almeida Junior-a görə, kosmik uçuşda saniyədə bir metr belə əhəmiyyətlidir, çünki sürətdəki hər dəyişiklik xeyli miqdarda yanacaq tələb edir.

Ən səmərəli marşrut ən qısa marşrut olmur.

Əvvəlcə kosmik gəmi Aya yaxınlaşır və sonra Yer və Ayın cazibə qüvvələrinin tarazlaşdığı L1 Laqranj nöqtəsinin yaxınlığında xüsusi cazibə dəhlizinə daxil olur.

Tədqiqatçılar izah ediblər ki, Yer və Ay arasında çox sayda mümkün trayektoriya mövcuddur.

Buraxılış şəraitindəki kiçik dəyişikliklər belə kosmik gəminin marşrutunu tamamilə dəyişdirə bilər.

Bu variantları təhlil etmək üçün komanda funksional məhdudiyyət nəzəriyyəsinin riyazi metodundan istifadə etdi. Bu, onlara bəzi fiziki şərtləri birbaşa hesablamalara daxil etməyə imkan verdi və optimal yolun axtarışını əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırdı.

Model yalnız Yer, Ay və kosmik gəmini nəzərə aldı.

Kosmik gəmilərin qeyri-sabit Lyapunov orbitlərində hərəkət edə biləcəyi L1 nöqtəsinə yaxın bölgəyə xüsusi diqqət yetirildi.

Bu orbitlərin ətrafında təbii kosmik magistral yollar kimi çıxış edən sözdə sabit və qeyri-sabit cazibə qüvvəsi "dəhlizləri" mövcuddur.

Tədqiqatın müəllifləri qeyd ediblər ki, belə bir dəhlizə daxil olduqdan sonra cazibə qüvvəsi özü kosmik gəminin demək olar ki, heç bir əlavə yanacaq sərf etmədən hərəkət etməsinə kömək edir.

Uçuş iki mərhələyə bölündü. Əvvəlcə kosmik gəmi 167 kilometr yüksəklikdə aşağı Yer orbitini tərk edir və L1 bölgəsinə doğru hərəkət edir.

Daha sonra Ay orbitinə aparan trayektoriyaya daxil olur. Alimlər təxminən 30 milyon mümkün marşrutu sınaqdan keçirdilər.

Müqayisə üçün, əvvəlki tədqiqatlar yalnız təxminən 280.000 trayektoriyanı təhlil edirdi. Ən gözlənilməz nəticə, yanacaq sərfiyyatı baxımından ən ucuz marşrutun L1 cazibə dəhlizinə girməzdən əvvəl Ayın yaxın məsafədən uçmasını əhatə etməsi idi.

Bu manevr cazibə qüvvəsini artırır və daha az itələyici istifadəyə imkan verir.

Tədqiqatçılar həmçinin aşkar etdilər ki, Yerdən Ay orbitinə L1 vasitəsilə bütün uçuş saniyədə təxminən 3991,6 metr sürət dəyişikliyi tələb edir və təxminən 32 gün çəkir.

Bu marşrut ən sürətli olmasa da, yanacaq qənaəti, L1 nöqtəsində daha uzun müddət qalmaq qabiliyyəti və daha çevik uçuş planlaşdırması səbəbindən gələcək missiyalar üçün faydalı ola bilər.

Tədqiqat müəllifləri qeyd etdilər ki, model hələ Günəşin cazibə qüvvəsinin təsirini nəzərə almır.

Onlar hesab edirlər ki, real şəraitdə bu, daha səmərəli marşrutlar aça bilər, lakin yalnız səma cisimlərinin mövqelərinin müəyyən dövrlərində.

Əli Babayev