Alimlər xolesterinin aktivliyini işıqla idarə etməyi öyrəndilər

Amerikalı kimyaçılar xolesterinin bioloji aktivliyini işığın köməyi ilə idarə etməyə imkan verən yeni molekullar hazırlayıblar.

Redaktor.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri "Journal of the American Chemical Society" jurnalında dərc olunub.

Xolesterin adətən ürək-damar xəstəlikləri ilə əlaqələndirilsə də, insan orqanizmi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. O, hüceyrə membranlarının tərkib hissəsidir və estrogen, testosteron da daxil olmaqla bir sıra vacib hormonların sintezi üçün əsas maddə rolunu oynayır. Bununla belə, xolesterinin hüceyrə daxilində davranışı və funksiyaları hələ də tam şəkildə öyrənilməyib.

Araşdırmanın müəlliflərindən biri, Pensilvaniya Universitetinin postdoktorantı Maykl Zott bildirib ki, xolesterin sağlamlıq və xəstəliklərin inkişafında çoxsaylı proseslərdə iştirak edir, lakin ölçüsünün kiçik olması və kimyəvi xüsusiyyətlərinə görə onu müşahidə etmək olduqca çətindir.

Bu problemi aşmaq üçün alimlər adətən xolesterini təqlid edən, lakin xüsusi kimyəvi “nişanlarla” təchiz olunmuş funksional analoqlardan istifadə edirlər. Yeni tədqiqatda isə Dirka Traunerin rəhbərlik etdiyi elmi qrup bir addım da irəli gedərək “fotoxolesterinlər” adlanan, işığa həssas fraqmentlərə malik xolesterin analoqları yaradıb.

İşıq şüası ilə təsir göstərildikdə bu molekullar formasını dəyişir və onların bioloji aktivliyini “aktivləşdirmək” və ya “söndürmək” mümkün olur. Bu yanaşma məkan-zaman nəzarəti adlanan yeni imkan açır: preparat orqanizmə bütöv şəkildə yeridilir, lakin yalnız lazım olan nahiyədə və vaxtda işıq vasitəsilə aktivləşdirilir.

Dirk Traunerin sözlərinə görə, işığın bəzi növləri toxumalara kifayət qədər dərin nüfuz edə bilir. Bu isə molekulun bütün orqanizmə təsir etmədən, dəqiq bir nöqtədə və konkret anda aktivləşdirilməsinə şərait yaradır.

Maykl Zott qeyd edib ki, bu molekulların yüksək seçiciliyi ayrı-ayrı zülalların dəqiq şəkildə “yandırılıb-söndürülməsi” üçün alətlər yaratmağa imkan verir. Bu da gələcəkdə xolesterinin hüceyrə daxilində daşınma mexanizmlərinin daha dərindən öyrənilməsinə kömək edə bilər.

Alimlər növbəti mərhələdə işıqla idarə olunan bu molekullardan normal və patoloji şəraitdə xolesterinin hərəkətinin detallı xəritələnməsi üçün istifadə etməyi planlaşdırırlar. Eyni yanaşmanın digər lipidlərə də tətbiqi nəzərdə tutulur.

Nuriyyə NATİQQIZI