Alimlərdən tərəvəzlərlə bağlı XƏBƏRDARLIQ

Alimlər dünyada tərəvəz müxtəlifliyinin azalmasının həm insanların sağlamlığına, həm də qlobal ərzaq sisteminin dayanıqlılığına mənfi təsir göstərə biləcəyini bildiriblər.

Modern.az-ın məlumatına görə, qidalanma, kənd təsərrüfatı və botanika üzrə beynəlxalq mütəxəssislərdən ibarət qrup hesab edir ki, tərəvəz istehsalını artırmaqla yanaşı, onların daha çox növ və sortlarının qorunması və yetişdirilməsi də vacibdir. Tədqiqatın nəticələri “Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatçıların məlumatına görə, əksər ölkələrdə insanlar sağlam qidalanma üçün tövsiyə ediləndən təxminən 40% az tərəvəz istehlak edirlər. Tərəvəzlərin az qəbul edilməsi qidalanma ilə bağlı əsas risk faktorlarından biri hesab olunur və dünyada xəstəliklərin artmasına təsir göstərir.

Lakin problemin yalnız tərəvəz istehlakının miqdarı ilə bağlı olmadığı vurğulanır. Kənd təsərrüfatının sənayeləşməsi nəticəsində tərəvəzlərin genetik müxtəlifliyi də azalır. Kütləvi istehsalda yetişdirilməsi, saxlanması, daşınması və satışı daha asan olan məhdud sayda sortlara üstünlük verilir.

Məsələn, dünyada kartofun 4 mindən çox sortu mövcuddur, lakin geniş şəkildə cəmi 5-8 sortdan istifadə edilir. Alimlər oxşar proseslərin digər tərəvəzlərdə də müşahidə olunduğunu bildirirlər.

BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) məlumatına görə, növ səviyyəsində qiymətləndirilən tərəvəz bitkilərinin təxminən 24%-i yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir.

Alimlərin fikrincə, bitki növlərinin itirilməsi mühüm qida maddələri ehtiva edə biləcək genetik resursların da itirilməsi deməkdir. Bu resurslar kənd təsərrüfatının iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşmasına da kömək edə bilər.

Alimlər nə təklif edir?

Tədqiqat müəllifləri ənənəvi sortların və tərəvəz bitkilərinin növlərinin qorunmasını, onların kənd təsərrüfatında istifadəsinin genişləndirilməsini və ərzaq təhlükəsizliyi strategiyalarına daxil edilməsini təklif edirlər.

Onların fikrincə, tərəvəz müxtəlifliyinin qorunması insanların qidalanmasını yaxşılaşdıra, kənd təsərrüfatının quraqlıq və yüksək temperatur kimi iqlim risklərinə davamlılığını artıra və ərzaq sisteminin az sayda kütləvi istehsal olunan bitkidən asılılığını azalda bilər.

Mütəxəssislər gündəlik həyatda yerli və ənənəvi tərəvəz sortlarına daha çox üstünlük verməyi, fermerlərdən və bazarlardan məhsul almağı, bağbanlara isə müxtəlif sortlar yetişdirərək toxumları növbəti əkinlər üçün saxlamağı tövsiyə edirlər.