Analitik: Zelenski də, Maduro da qurban veriləcək

 Trampın “sürətli sülh planı” Ukraynanı məcburi atəşkəsə aparır

Son günlərdə ABŞ Prezidenti Donald Tramp Latın Amerikasında ciddi hərbi-siyasi manevrlər etməkdədir. Məsələ ondadır ki, Venesuella lideri Maduro 18 ay sonra hakimiyyəti təhvil verməyə hazır olduğunu söyləyib. Tramp administrasiyası isə Maduronun bir qədər sonra deyil, məhz indi istefa verməsini tələb edir. Karakasda vaxt udmağa çalışırlar və mümkün hərbi müdaxilə təhdidi fonunda hakimiyyət dəyişikliyi ilə bağlı dialoqa hazır olduqlarını deyirlər. Bu, Maduro üçün radikal güzəşt sayılsa da, Tramp tərəfindən qəbul edilmir. Vaşinqton hesab edir ki, gecikmə Venesuelada Rusiyanın, Çinin imkanlarını artıracaq. Trampa isə Venesuellanın milyardları lazımdır.

Bakı Politoloqlar Klubunun sədri Zaur Məmmədov Sherg.az-a deyib ki, Rusiya Venesuelada həm siyasi, həm də enerji sektorunda ciddi təsir imkanlarına malikdir. Ekspertin sözlərinə görə, Moskva üçün Venesuela təkcə ideoloji sahədə müttəfiq deyil, həm də Karib hövzəsində ABŞ-nin qonşuluğundakı strateji dayağıdır:

"ABŞ-nin mümkün hərbi müdaxilə planı gündəmə gələndən sonra Maduronun Moskvaya təcili yardım üçün müraciət etməsi göstərdi ki, Venesuellada "rejim" real təhlükəni hiss edir və Rusiya olmazsa sıxışdırılacağını yaxşı bilir. Moskva isə ilk dəfədir ki, Maduro ilə vidalaşma ehtimalını açıq saxlayır. İstisna deyil ki, Kremlin hesablamasında belə bir məntiq var, ABŞ Ukrayna məsələsində Rusiyanın tələblərini tanıyarsa, Moskva Venesuelada hakimiyyət dəyişikliyinə ciddi etiraz etməyəcək. Bu isə faktiki olaraq ABŞ və Rusiyanın iki müxtəlif materikdə yerləşən böhranlar üzərindən transregional barter aparması anlamına gəlir. Hazırda ABŞ-nin Kiyevə qarşı təzyiqi maksimum həddə çatıb. Gəlin etiraf edək ki, Trampın komandasında hazırlanan 28 maddədən ibarət “sürətli sülh planı”nın əsas xətti Ukraynanın Rusiya ilə atəşkəsə məcbur edilməsidir. ABŞ-nin xarici siyasət fəlsəfəsinin əsasında qlobal nizamın lideri statusunun qorunması dayanır. Hegemon sabitlik nəzəriyyəsi belə bir qənaəti irəli sürür ki, beynəlxalq sistemin nisbətən sabit qalması dominant gücün siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik baxımından mərkəzi rol oynaması ilə bağlıdır. Bu yanaşma, ABŞ üçün qlobal dəniz yollarına, əsas enerji marşrutlarına və beynəlxalq təşkilatların idarə mexanizmlərinə nəzarəti - strateji imperativə çevirir. Rusiyanın geosiyasi davranışı daha çox neorealist çərçivədə izah olunur. Neorealizmə görə dövlətlər beynəlxalq sistemin təzyiqi altında güc balansı formalaşdırır və öz təhlükəsizlik mühitlərini “tampon zonalar” vasitəsilə möhkəmləndirirlər. Rusiya üçün postsovet məkanı təhlükəsizlik baxımından həlledici əhəmiyyət daşıyır. Beləcə, neoklassik realizmə görə dövlətin xarici siyasəti yalnız beynəlxalq sistemdən deyil, daxili siyasi dinamikanın təzyiqindən də formalaşır".

Z.Məmmədov əlavə edib ki, ABŞ-də siyasi elitalar arasında Çinlə rəqabətə fokuslanma ideyası gücləndikcə, Rusiya daha çox regional güc kimi təsvir olunur:

"Rusiyada isə iqtisadi resurs məhdudiyyətləri və siyasi legitimlik ehtiyacı aqressiv xarici siyasəti stimullaşdırır. ABŞ və Rusiyanın Ukrayna və Venesuela ilə bağlı razılaşma cəhdləri, iki dünya müharibəsindən sonra regionlar üzrə böyük dövlətlərin müvəqqəti razılaşmalarına bənzəyir. Hər halda, həm Zelenski, həm də Maduro qurban veriləcək. Bu, böyük siyasi dərs nəzəriyyə ilə təcrübənin vəhdətidir. Əgər kimsə düşünürsə ki, demokratlar olsaydılar belə olmazdı, yanılır. Bəli, demokratlar olsaydı, Venesuella məsələsi olmayacaqdı, amma Zelenski gec-tez göndəriləcəkdi. Bu, siyasətin incəliyidir. Əslində, hər şey Ukrayna və Venesuella xalqlarının əlindədir. Təzyiqlər ola bilər. Amma, bu nöqtə qoyulacaq demək deyil".