Icma.az
close
up
RU
Ankaranın dediyini Bakı etdi Ərdoğandan İsraillə bağlı təəccübləndirən qərar

Ankaranın dediyini Bakı etdi Ərdoğandan İsraillə bağlı təəccübləndirən qərar

GlobalInfo saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Çox sevdiyim, lakin reallaşmasının mümkünsüz olduğunu anladığım bir cümlə var: “Ticarətin siyasətdən müstəqil olması müasir dünyanın ən böyük arzusudur”.

Nobel mükafatı laureatı amerikalı məşhur iqtisadçı Cozef Stiqlits isə deyir ki, ticarətin siyasətdən tamamilə müstəqil olması mümkün görünmür. O, inkişaf etməkdə olan bölgələrdə dövlətlərin ticari proseslərə müdaxilə etməsinin zəruruliyini vurğulayır. Bəlkə də həqiqətən problem budur, biz, bütün dünya üçün həyati əhəmiyyət daşıyan bu iki anlayışı qarışdırırıq. Hər birinin fərdi istiqamətinə düzgün nəzər yetirə bilmirik. Bunun bariz nümunəsi Yaxın Şərq regionunda yaşanan gərginliyin bir Cənubi Qafqaz ölkəsinə sıçramasıdır.

Azərbaycanın bu regionun aparıcı ölkələrindən İsraillə tarixi və siyasi bağları var. İnkişaf edən münasibətlərin fonunda bu ölkə ilə iqtisadi əlaqələr də güclənir. Eyni zamanda qardaş ölkə Türkiyənin də yarıregion qonşusu sayılan İsraillə iqtisadi və ticarət əlaqələri davam etməkdədir. Qəzzada yaşanan münaqişə fonunda məhz Təl-Əvivlə normal münasibətləri olan Bakının hədəfə alınması kifayət qədər təəccüb doğuran bir təxribat təşəbbüsüdür.

Dövlətlər arasında siyasi münasibətlər zaman-zaman enişli-çıxışlı dövr yaşayır. Bəzən yüksək səviyyəli razılaşmalar əldə edilir, dostluq mesajları verilir, bəzən isə gərginlik pik həddə çatır. Xüsusilə yeni beynəlxalq siyasət mexanizmi və dünya düzəninin formalaşdığı bir zamanda bunu daha çox müşahidə etmək mümkündür. Məsələn, İsrail və Türkiyə münasibətlərini nümunə göstərmək olar. Bu iki ölkə arasında sadəcə son 20 ildə yaşananlar kifayət qədər diqqət çəkir.

İl 2005, may ayı, məkan İsrail. Cəmi iki ildir baş nazir olan Rəcəb Tayyib Ərdoğan bu ölkəyə ilk rəsmi səfərini edib. Hazırda bütün dünyaya öz cəsarətli siyasi gedişləri ilə səs salan Türkiyə liderinin o zaman İsrailə səfəri böyük maraqla qarşılanmışdı. Ərdoğan səfər çərçivəsində israilli həmkarı Ariel Şaronla bir ara gəlib, iki ölkə arasındakı münasibətlərlə bağlı müzakirə aparıb. Hətta Şaronun türk lideri “Yəhudi milləti və İsrailin paytaxtı Qüdsə xoş gəlmisiniz”, – sözləri ilə qarşıladığı görüntülər tarixin ən maraqlı kadrlarından biri kimi xatırlanır. Məlumata görə, görüş zamanı iki ölkə arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi məqsədilə birbaşa telefon xəttinin yaradılması razılaşdırılıb. Əlbəttə ki, Ərdoğan peşəkar bir siyasətçi olaraq balans prinsipini qoruyub, eyni zamanda Fələstinə də səfər edib və bu ölkənin lideri ilə görüşüb.

O tarixlərdə də Türkiyə-İsrail münasibətləri gərginləşmiş, lakin bu səfər anlaşılmazlıqları nisbətən yumşaltmışdı.

2010-cu ildə İsrailin Qəzzaya humanitar yardım aparan Türkiyəyə məxsus “Mavi Marmara” gəmisinə hücumundan sonra iki ölkə arasında vəziyyət tamamilə sarsıldı. Ankara və Təl-Əviv qarşılıqlı şəkildə səfirləri geri çağırdı, diplomatik münasibətlər dayandırıldı.

Türkiyə daha sonra Azərbaycanın da eyni addımı atması və İsraillə diplomatik münasibətləri dayandırmasını istədi. Lakin rəsmi Bakı belə bir addımın dövlət maraqlarına uyğun gəlmədiyini və peşəkar siyasi xətt ilə uzlaşmayacağını uyğun şəkildə bildirdi. Beləliklə Azərbaycan zamanla iki ölkə arasında münasibətlərin qaydasına salınması üçün müxtəlif təşəbbüslərlə çıxış etdi. 2022-ci ildə rəsmi Bakının uzun müddət davam edən cəhdləri müsbət nəticələndi. Yenə may ayında İsrail Prezidenti İsaq Hersoqun Türkiyəyə səfəri beynəlxalq siyasi arenada diqqət çəkdi. Hersoq səfər çərçivəsində Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşdü, iki ölkəni narahat edən məsələlər müzakirə olundu. Hətta Türkiyə lideri bu səfəri Təl-Əvivlə əlaqələrdə dönüş nöqtəsi adlandırdı. Mətbuatda Hersoqun səfəri və ölkələr arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində başladılan prosesdə Bakının rolu məxsusi şəkildə vurğulanırdı. 2020-ci ildə baş verən 44 günlük müharibədən sonra Bakının tarixi dostu ilə qardaşının bir araya gəlməsi ölkəmizdə də böyük sevinc və ümidlə qarşılandı. Qısa müddət sonra – 2023-cü ilin fevralında Türkiyədə baş verən dəhşətli zəlzələ ilə bağlı xilasetmə prosesinə İsrail də qoşuldu. Ankaraya dəstəyini ifadə etdi, təyyarə və 40 nəfərlik heyət göndərdi.

Lakin ümumilikdə mövqe dəyişmir, Türkiyə və Azərbaycan dünyanın bir çox ölkəsi kimi Fələstinin müstəqilliyini tanıyır, problemin həlli üçün “iki dövlət” prinsipini dəstəkləyirlər.

Qayıdaq günümüzə. 2023-cü il oktyabr hadisələrindən sonra Qəzzada başladılan əməliyyatlar bütün dünyada olduğu kimi qardaş ölkədə də narahatlıqla qarşılandı. Ankara və Təl-Əviv arasında vəziyyət yenidən gərginləşdi, bir sıra xoşagəlməz diplomatik addımlar atıldı. Bu fonda Türkiyənin İsraillə iqtisadi əlaqələri məsələsi ölkə ictimaiyyətində təkrar gündəmə gətirildi. Lakin Ankara hökuməti buna soyuqqanlı yanaşdı, siyasət və ticarət əlaqələrinin bir-birinə qarışdırılmamalı olduğunu vurğuladı.

Anklavda əməliyyatların başlanmasında cəmi bir neçə ay sonra hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) sədr müavini, o cümlədən keçmiş iqtisadiyyat naziri olmuş Nihat Zeybekçinin İsrail və Türkiyə arasında iqtisadi-ticari əlaqələrin kəsilməsi ilə bağlı suala cavabı diqqət çəkdi:

Zeybekçi bu iki anlayışın bir-birindən fərqləndiyini söylədi:

“İsrailin Qəzzadakı əməliyyatlarını qınayırıq, buna şiddətlə qarşıyıq. Lakin o ölkə ilə çox yaxın bağlantıları olan dostlarımız var. İsrail sərbəst ticarət müqaviləmizin olduğu bir ölkədir. Onlara 6 satıb, 1 alırıq. Ticarətin heç kimə zərər verməyən tərəfləri var”, – Zeybekçi bildirib. Təəccüblü deyil ki, İsrailə 2024-cü ildə ən çox mal satan ölkələrin də siyahısında məhz qardaş ölkənin adı yer alırdı, Azərbaycanın deyil.

Rəsmi Bakının balans siyasəti də tam olaraq Ankara nümayəndəsinin sözləri ilə üst-üstə düşür. Azəbaycan bir tərəfdən siyasi arenada ədaləti müdafiə edir. Lazım gəldikdə beynəlxalq platformalarda qanunlara uyğun olaraq Fələstinlə bağlı qərəzsiz, dəstəkləyici mövqe nümayiş etdirilir, digər tərəfdən isə siyasətin iqtisadi əlaqələrlə tarazlığı qorunur. İki anlayış arasındakı incə xəttə diqqət edilir. Emosional siyasi qərarların ticarətə yansımasının necə çətinliklərə yol açdığına tarixdə dəfələrlə şahidlik edilib. Son olaraq Rusiya-Ukrayna müharibəsinə görə yaşanan taxıl böhranı buna bariz nümunədir.

Məhz bu səbəbdən Ankara və Bakının bənzər yanaşma nümayiş etdirməsi təqdirəlayiqdir. Ümid edirik ki, tezliklə bunu hər kəs anlayacaq, beləliklə iki ölkənin birlikdə bütün çətinliklərin öhdəsindən gələcəyini dünyaya təkrar nümayiş etdirməsi münasibətlərə nifaq toxumu səpməyə çalışan qüvvələri xəyal qırıqlığına uğradacaq.

Ayşən Mustafa
Globalinfo.az

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:157
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 06 İyun 2025 06:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see307

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see297

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see281

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see279

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see273

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see271

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see253

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see224

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see219

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see219

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see216

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see213

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see207

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see203

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see197

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see194

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see191

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see188

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see180

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

15 Noyabr 2026 02:58see179
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri