Antidepressantlar asılılıq yaradır? Psixiatr açıqladı

Antidepressantlar və digər psixiatrik dərmanların istifadəsi cəmiyyətdə onların asılılıq yaradıb-yaratmaması ilə bağlı suallar doğurur. Xüsusilə uzun müddət bu dərmanlardan istifadə edən şəxslərdə müalicənin dayandırılması zamanı yaranan əlamətlər bəzən asılılıqla qarışdırılır. Bəs antidepressantlar həqiqətən asılılıq yaradırmı? Dərmanı dayandırarkən hansı əlamətlər meydana çıxa bilər və uzun müddət antidepressant qəbul edən şəxs müalicəni necə dayandırmalıdır?
Mövzu ilə bağlı Demokrat.az-a açıqlamasında psixiatr, psixoloq Almara Ağaqızı bildirib ki, cəmiyyətdə psixiatrik dərmanlarla bağlı ən çox rast gəlinən narahatlıqlardan biri, xüsusilə antidepressantların “asılılıq yaratması” ilə bağlıdır. Halbuki elmi baxımdan asılılıqla dərmanı dayandırarkən yaranan çəkilmə (withdrawal) sindromunu bir-birindən ayırmaq vacibdir.

Onun sözlərinə görə, antidepressantlar adətən asılılıq yaradan preparatlar hesab edilmir, lakin bəzi hallarda onların dayandırılması çəkilmə əlamətlərinə səbəb ola bilər.
"Onlar adətən insanda eyforiya, dərmana qarşı idarəolunmaz istək və ya dozanı davamlı artırmaq ehtiyacı yaratmır. Lakin uzun müddət istifadə zamanı beyin və sinir sistemi dərmanın yaratdığı neyrokimyəvi şəraitə uyğunlaşır. Antidepressantlar serotonin və noradrenalin kimi neyromediator sistemlərinə təsir etməklə yanaşı, zamanla reseptorların həssaslığı və neyroplastiklik proseslərində də dəyişikliklər yaradır. Bu səbəbdən dərmanın qəfil dayandırılması başgicəllənmə, ürəkbulanma, yuxu pozuntusu, narahatlıq, əsəbilik, tərləmə, əhval dəyişiklikləri və bəzən “elektrik cərəyanı” kimi təsvir edilən qəribə sensor hisslər yarada bilər. Bu əlamətlərin meydana çıxması insanın mütləq dərmandan asılı olması demək deyil; çox zaman bu, orqanizmin dərmana fizioloji uyğunlaşmasının nəticəsidir. Digər vacib məqam çəkilmə sindromunu depressiya və ya təşviş pozuntusunun yenidən qayıtması ilə qarışdırmamaqdır. Çəkilmə əlamətləri adətən doza azaldıldıqdan və ya dərman kəsildikdən sonra başlayır və əvvəlki xəstəlikdə olmayan fiziki simptomlarla da müşayiət oluna bilər. Buna görə bu iki vəziyyəti mütəxəssis qiymətləndirməlidir. Burada bütün psixiatrik preparatları eyni qrupa daxil etmək də düzgün deyil. Məsələn, benzodiazepin qrupundan olan bəzi sakitləşdirici dərmanlarda fiziki asılılıq və ciddi çəkilmə reaksiyalarının yaranması mümkündür. Buna görə onların qəfil dayandırılması təhlükəli ola bilər", - deyə psixoloq vurğulayıb.
O, daha sonra əlavə edib ki, uzun müddət antidepressant qəbul edən insan dərmanı özbaşına və birdən-birə kəsməməlidir.
"Müasir klinik yanaşmada dozanın həkim nəzarəti altında mərhələli şəkildə azaldılması (“tapering”) tövsiyə edilir. Burada hər kəs üçün eyni sxem yoxdur. Dərmanın növü, dozası, nə qədər müddət istifadə edilməsi, insanın fərdi həssaslığı və əvvəlki azaltma təcrübələri nəzərə alınmalıdır. Bəzi insanlarda bu proses həftələr, digərlərində isə aylar çəkə bilər.
Psixiatrik dərmanlarla bağlı əsas problemlərdən biri “bu dərmanların hamısı asılılıq yaradır” qorxusu ilə “özümü yaxşı hiss edirəm, dərmanı bu gündən dayandırıram” düşüncəsi kimi iki ifrat yanaşmanın mövcud olmasıdır. Hər iki yanaşma yanlış və risklidir. Psixi sağlamlığın müalicəsində məqsəd insanı dərmana bağlamaq deyil. Məqsəd onun psixoloji vəziyyətini və gündəlik funksionallığını bərpa etmək, lazım gəldikdə psixoterapiya və digər dəstək üsullarını müalicəyə daxil etmək, uyğun zamanda isə preparatı həkim nəzarəti ilə təhlükəsiz şəkildə azaltmaqdır. Unutmamalıyıq ki, dərmanı düzgün başlamaq qədər, onu düzgün və mərhələli şəkildə dayandırmaq da müalicənin vacib hissəsidir”, - deyə Almara Ağaqızı fikrini tamamlayıb.
Nuray Paşşanlı
Demokrat.az