Arktika ABŞ və NATO üçün niyə bu qədər vacibdir?

...ABŞ Prezidenti Donald Trampın Qrenlandiyanın gələcəyi ilə bağlı başlatdığı son mübahisələr bir daha Amerika ictimaiyyətinin diqqətini Arktikaya yönəldib.

Lakin region təkcə siyasi baxımdan vacib deyil - enerji, təhlükəsizlik və geosiyasətdə açar rolunu oynayır.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Atlantic Council yazır.

Arktikada texnologiya və təmiz enerjiyə keçid üçün vacib olan geniş neft, qaz və nadir torpaq metalları ehtiyatları var. Rusiya Arktika sahillərinin yarısından çoxuna nəzarət edir və Şimal Dəniz Yolunu fəal şəkildə inkişaf etdirir...

...Çin isə özünü “Arktikaya yaxın” dövlət kimi təqdim edərək Moskva ilə əməkdaşlıq edir, infrastruktura və ehtiyatların hasilatına investisiya qoyur.

Qrenlandiya həmçinin nadir torpaq metalları və strateji mövqeyinə görə diqqəti cəlb edir.

Əriyən buzlar yeni dəniz yolları - Şimal Dəniz Yolu və Şimal-Qərb Keçidi açır. Onlar Asiya və Avropa/Şimali Amerika arasında gəmiçilik müddətini azaldır, lakin nəzarət, naviqasiya azadlığı və potensial militarizasiya ilə bağlı suallar doğurur.

Rusiya bu marşrutları özünün suveren suları kimi görür, Çin isə onları "Qütb İpək Yolu"na inteqrasiya edir.

Rusiya hərbi mövcudluğunu gücləndirir, bazaları, hava hücumundan müdafiə sistemlərini və nüvə imkanlarını modernləşdirir, NATO-nu çəkindirmək üçün əməliyyatlar aparır.

Çin Arktikadakı rolunu genişləndirir, buzqıran gəmilər hazırlayır, elmi ekspedisiyalar keçirir və Rusiya ilə birgə patrul xidməti həyata keçirir ki, bu da NATO daxilində narahatlıq doğurur.

Qrenlandiya dəniz dəhlizlərinə malik olduğu və Rusiya donanmasını izləmək üçün ən uyğun yer olduğu üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir.

...Pitufik bazasında erkən xəbərdarlıq və kosmik müşahidə sistemləri fəaliyyət göstərir və bu da NATO-nun müdafiə qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərir.

Arktika artıq yalnız resurs və ekoloji məsələ olmaqdan çıxıb; o, geosiyasi rəqabət meydanına çevrilib.

Rusiya və Çin Arktika Şurasını keçərək ikitərəfli əlaqələrdən fəal şəkildə istifadə edir və regionun sabitliyi üçün yeni risklər yaradırlar.

ABŞ və müttəfiqləri resurslar, marşrutlar və təhlükəsizlik üzərində nəzarəti qorumaq üçün diplomatik və hərbi mövqelərini gücləndirməlidirlər.

Əli Babayev