Azərbaycan Avrasiyanın birləşdirici mərkəzi

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ona tarix boyu Şərqlə Qərb arasında körpü rolunu oynamağa imkan verib. Bu gün həmin rol yeni məzmun qazanıb: ölkəmiz nəqliyyat, enerji və rəqəmsal bağlantıların kəsişdiyi strateji məkana çevrilib. Prezident İlham Əliyev AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündə bu reallığı aydın şəkildə ifadə etdi: coğrafi olaraq Asiya ilə Avropanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycan Avrasiya məkanında birləşdirici mərkəz kimi getdikcə daha böyük rol oynayır.

Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, ölkəmizin ikitərəfli və çoxtərəfli formatlar çərçivəsində bir çox dövlətlərlə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar sahələrdə əməkdaşlığı regionda təhlükəsizlik sistemini də möhkəmləndirir. Bu fikir mühüm bir həqiqəti ifadə edir: bağlantılar təkcə iqtisadi fayda gətirmir, həm də dövlətlər arasında qarşılıqlı asılılıq və etimad yaradır. Ortaq layihələrdə maraqlı olan ölkələr sabitliyin qorunmasında da maraqlı olurlar.

Azərbaycanın xarici siyasətinin əsasında bərabərhüquqluluq, daxili işlərə qarışmama, ölkələrin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin üstünlüyü prinsipləri dayanır. Müstəqil xarici siyasət ölkəmizə müxtəlif geosiyasi mərkəzlərlə balanslı münasibətlər qurmağa imkan verir. Məhz bu səbəbdən Azərbaycan həm Mərkəzi Asiya, həm Avropa, həm də Cənub-Şərqi Asiya dövlətləri üçün etibarlı tərəfdaşa çevrilib.

Zirvə Görüşündə səsləndirilən fikirlər Azərbaycanın birləşdirici rolunun konkret layihələrdə necə təcəssüm etdiyini aydın göstərdi. Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev bildirdi ki, iki ölkə Xəzər dənizinin dibi ilə keçən Trans-Xəzər fiber-optik xəttini birgə işə salır. Tokayev bu layihəni Avrasiyada daha sürətli və daha təhlükəsiz məlumat ötürülməsini təmin edəcək rəqəmsal ipək yolu adlandırdı. Onun fikrincə, layihə Asiyanın rəqəmsal potensialını gücləndirəcək və əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açacaq.

Enerji sahəsində də mühüm addımlar atılır. Qazaxıstan, Azərbaycan və Özbəkistan ötən il yaşıl enerjinin inkişafı və ötürülməsi sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Saziş imzalayaraq Xəzər Yaşıl Enerji Dəhlizinin təməlini qoyublar. Bu dəhliz regionun elektrik şəbəkələrini birləşdirmək və onları Qara dəniz vasitəsilə Avropa bazarlarına çatdırmaq məqsədi daşıyır. Bununla yanaşı, Qazaxıstan xam neftinin Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri vasitəsilə nəqlinin artırılması da nəzərdə tutulur. Bu layihələr Azərbaycanın ənənəvi enerji tranzit rolunu yaşıl enerji dövrünün tələblərinə uyğunlaşdırır.

Nəqliyyat bağlantıları baxımından da maraq böyükdür. AQEM-in yeni üzvü olan Laosun Prezidenti Thonqlun Sisulit 2021-ci ildən istifadəyə verilmiş Laos-Çin dəmir yolunun ölkəsinə sürətli tranzit sərnişindaşımaları və sərhədlərarası yükdaşımalar imkanı qazandırdığını qeyd etdi. Laos bu şəbəkənin Mərkəzi Asiyaya və daha geniş Avrasiya regionuna, xüsusilə dəhliz olaraq Azərbaycana uzadılmasında əməkdaşlıq etmək istəyir. Cənub-Şərqi Asiyadan gələn belə təkliflər Azərbaycanın birləşdirici rolunun nə qədər geniş coğrafiyada tanındığını göstərir.

Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyi dövründə də bağlantılar prioritet istiqamətlərdən biri olub. Prezident İlham Əliyevin bildirdiyi kimi, sədrlik müddətində nəqliyyat, bağlantılar, rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil və elm sahələrində əməkdaşlıq fəal şəkildə təşviq olunub. Çinin xarici işlər naziri Vanq Yi də Azərbaycanın iqlim dözümlülüyü və yaşıl enerjiyə keçid istiqamətindəki uğurlu fəaliyyətini xüsusi qeyd etdi. İsrail Prezidenti İsxak Hersoq isə Azərbaycanın sabitlik nümunəsinə çevrildiyini və regiondakı ölkələrlə sıx əlaqələr qurduğunu vurğuladı.

Cənubi Qafqazda sülhün bərqərar olması bu imkanları daha da genişləndirir. Qazaxıstan Prezidenti Tokayevin sözləri ilə desək, Azərbaycanla Ermənistan arasında baş tutmuş barışıq Şərq və Qərb arasında yeni imkanlara yol açır. Regionda sabitlik yeni nəqliyyat marşrutlarının, ticarət axınlarının və investisiyaların artması üçün zəmin yaradır. Uzun illər münaqişə ilə xatırlanan region bu gün əməkdaşlıq və bağlantılar məkanına çevrilir.

Burada bir məqamı da xüsusi vurğulamaq lazımdır. Bağlantı layihələrinin uğuru yalnız infrastrukturdan deyil, həm də siyasi iradədən və tərəflər arasında etimaddan asılıdır. Azərbaycan illər boyu öz öhdəliklərinə sadiq qalan, layihələri vaxtında və keyfiyyətlə həyata keçirən ölkə kimi tanınıb. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu kimi layihələrin reallaşması ölkəmizin bu sahədə zəngin təcrübəyə malik olduğunu göstərir. Məhz bu təcrübə tərəfdaşların yeni təşəbbüslərdə də Azərbaycanı əsas iştirakçı kimi görməsinə səbəb olur.

Rəqəmsal bağlantılar sahəsində Azərbaycanın təşəbbüsləri də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir dövrdə məlumat axınları ticarət və enerji axınları qədər strateji əhəmiyyət kəsb edir. Xəzər dənizinin dibi ilə çəkilən fiber-optik xətt Avropa ilə Asiya arasında alternativ və etibarlı rəqəmsal marşrut yaradaraq regionun bütün ölkələri üçün yeni iqtisadi imkanlar açır. Bu, həm də AQEM-in sədrlik dövründə rəqəmsallaşmanın prioritet istiqamət kimi müəyyən edilməsinin praktik nəticəsidir.

Nəticə etibarilə, Azərbaycanın Avrasiyada birləşdirici mərkəz rolu artıq strateji reallıqdır. Rəqəmsal kabellərdən yaşıl enerji xətlərinə, neft kəmərlərindən dəmir yollarına qədər müxtəlif layihələr Bakını Asiya ilə Avropa arasında əsas qovşaqlardan birinə çevirir. Bu rol həm ölkəmizin iqtisadi inkişafına, həm də bütün regionun sabitliyinə və rifahına xidmət edir. AQEM-in Bakı Zirvə Görüşü isə bu reallığın beynəlxalq səviyyədə tanındığını bir daha nümayiş etdirdi.

Abbas Pənahov,

Yeni Azərbaycan Partiyası 

Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini