Azərbaycan mətbuatının xilaskarı Ümummilli lider Heydər Əliyev

Azərbaycan mətbuatı 1875-ci il 22 iyul tarixində Həsən bəy Zərdabi tərəfindən “Əkinçi” qəzetinin nəşri ilə əsası qoyulduqdan sonra mürəkkəb və keşməkeşli bir inkişaf yolu keçmişdir. Yarandığı gündən etibarən milli mətbuat daim ciddi nəzarət və senzura şəraitində fəaliyyət göstərmişdir.

Buna baxmayaraq, xalqın maariflənməsi, milli şüurun formalaşması və ictimai tərəqqi uğrunda mübarizə aparan ziyalılarımız “Ziya”, “Kəşkül”, “Həyat”, “İrşad”, “Füyuzat”, “Molla Nəsrəddin” kimi nəşrlər vasitəsilə söz meydanında fəaliyyət göstərmiş, cəmiyyətin oyanışına xidmət etmişlər. Lakin Çar Rusiyası dövründə, daha sonra isə SSRİ hakimiyyəti illərində mətbuat ciddi senzura və ideoloji nəzarət altında olmuş, jurnalistlərin azad fikir ifadəsi imkanları məhdudlaşdırılmışdır.

Bu dövrlərdə ədiblər və publisistlər öz fikirlərini çox vaxt dolayı ifadələr, sətiraltı mesajlar və gizli imzalar vasitəsilə çatdırmağa məcbur olurdular. SSRİ dövründə isə mətbuat tamamilə mərkəzi ideologiyaya tabe edilmiş, informasiya yalnız dövlətin maraqlarına uyğun şəkildə təqdim olunmuşdur. Jurnalistlərin sərbəst fəaliyyət göstərməsi mümkün deyildi və fərqli düşüncələrə qarşı ciddi təzyiqlər mövcud idi.

Belə bir mürəkkəb tarixi şəraitdə Azərbaycan xalqının taleyində mühüm rol oynamış şəxsiyyətlərdən biri də Ümummilli lider Heydər Əliyev olmuşdur. 1923-cü il 10 may tarixində Naxçıvanda anadan olan Heydər Əliyev mürəkkəb siyasi dövrün yetirməsi kimi formalaşmış, dövlət təhlükəsizlik orqanlarında fəaliyyət göstərmiş və yüksək dövlət vəzifələrinə qədər yüksəlmişdir.

1960-cı illərdə Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsində rəhbər vəzifələrdə çalışan Heydər Əliyev daha sonra Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilmiş və respublikanın rəhbərliyini öz üzərinə götürmüşdür. Onun rəhbərliyi dövründə Azərbaycan iqtisadi, mədəni və elmi sahələrdə ciddi inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuş, SSRİ daxilində qabaqcıl respublikalardan birinə çevrilmişdir.

Ulu Öndərin xüsusi diqqət yetirdiyi sahələrdən biri də mətbuat və informasiya siyasəti olmuşdur. 1970–1980-ci illərdə onun təşəbbüsü ilə televiziya və radio sahəsi modernləşdirilmiş, milli mədəniyyətin təbliği genişləndirilmiş, Azərbaycan dili və milli dəyərlərin qorunmasına xüsusi önəm verilmişdir.

Heydər Əliyev 1982-ci ildə SSRİ rəhbərliyinə yüksələrək Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini olmuş, bununla da ittifaq miqyasında yüksək nüfuz qazanmışdır. Buna baxmayaraq, o, daim Azərbaycanla bağlı məsələləri diqqət mərkəzində saxlamışdır.

1990-cı illərdə, xüsusilə 20 Yanvar faciəsi zamanı SSRİ rəhbərliyinin siyasətini açıq şəkildə tənqid etmiş, günahkarların cəzalandırılmasını tələb etmişdir. 1991-ci ildə isə Sovet Kommunist Partiyasının sıralarını tərk edərək prinsipial mövqe nümayiş etdirmişdir.

1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə yenidən hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev ölkədə sabitliyin bərpası, dövlət quruculuğu və inkişaf proseslərinin əsasını qoymuşdur. Onun ikinci hakimiyyəti dövründə Azərbaycan beynəlxalq arenada öz mövqeyini gücləndirmiş, diplomatik əlaqələr genişlənmişdir.

Ulu Öndərin ən mühüm xidmətlərindən biri də mətbuat sahəsində həyata keçirdiyi islahatlar olmuşdur. O, kütləvi informasiya vasitələrini demokratiyanın əsas dayağı hesab edir və “azad mətbuat olmadan azad dövlət olmaz” prinsipini irəli sürürdü.

1998-ci il 6 avqust tarixli fərmanla mətbuat üzərindəki senzura aradan qaldırılmış, Dövlət Sirlərini Mühafizə edən qurum ləğv edilmişdir. Bu addım Azərbaycan jurnalistikasının inkişafında yeni mərhələ açmış, azad media mühitinin formalaşmasına şərait yaratmışdır.

1999-cu ildə “Kütləvi informasiya vasitələri haqqında” qanunun qəbul edilməsi, 2000–2001-ci illərdə media sahəsinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, 2003-cü ildə isə Azərbaycan Mətbuat Şurasının yaradılması ölkədə mətbuatın institusional inkişafına böyük töhfə vermişdir.

Heydər Əliyev jurnalistlərlə mütəmadi görüşlər keçirir, onların suallarını cavablandırır və mətbuatın inkişafına xüsusi qayğı göstərirdi. Onun rəhbərliyi dövründə jurnalistika sahəsində peşəkar kadrların hazırlanması genişlənmiş, ali təhsil müəssisələrində jurnalistika ixtisasına diqqət artırılmışdır.

Nəticə olaraq qeyd etmək olar ki, Heydər Əliyev təkcə siyasi lider deyil, həm də Azərbaycan mətbuatının inkişafında müstəsna rol oynamış tarixi şəxsiyyətdir. Onun həyata keçirdiyi islahatlar nəticəsində Azərbaycan mətbuatı senzura dövründən azad informasiya mühitinə keçmiş və müasir inkişaf mərhələsinə yüksəlmişdir.

Ulu Öndər Heydər Əliyev öz fəaliyyəti, uzaqgörən siyasəti və xalqına olan sonsuz sevgisi ilə Azərbaycan tarixində əbədi iz qoymuşdur. O, gələcək nəsillər üçün dövlətçilik və liderlik nümunəsi olaraq daim yaşayacaqdır.

Nəcəf Nəcəfov,

Bakı Slavyan Universiteti,

Jurnalistika ixtisası, I kurs tələbəsi