Azərbaycan “orta güc”ə çevrilir: İsrail faktoru (TƏHLİL)

Bu yazı Aybəniz İsmayılovanın Eurasia Daily Monitor nəşrində 26 mart 2026-cı ildə dərc olunan “Azerbaijan–Israel Relations Represent Middle Power Consolidation” (“Azərbaycan–İsrail münasibətləri orta gücün möhkəmlənməsini əks etdirir”) adlı məqaləsi əsasında hazırlanıb.

Eurasia Daily Monitor Avrasiya regionunda baş verən siyasi və geosiyasi prosesləri təhlil edən analitik platformadır. Müəllif Aybəniz İsmayılova isə əsasən Azərbaycan xarici siyasəti, Cənubi Qafqaz və regional təhlükəsizlik mövzularında yazır.

Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi xarici siyasət kursu getdikcə daha aydın və məqsədyönlü xarakter alır. Bu siyasətin əsasını praqmatizm, çoxşaxəli əməkdaşlıq və dəyişən geosiyasi reallıqlara uyğun çevik qərarvermə təşkil edir. Bu baxımdan Azərbaycan–İsrail münasibətləri təkcə ikitərəfli əlaqə deyil, həm də Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini gücləndirən strateji xəttin mühüm hissəsidir.

Məqalədə qeyd olunur ki, “Azerbaijan and Israel have deepened their longstanding partnership through energy exports, arms deals, and new agreements in artificial intelligence cooperation” (Azərbaycan və İsrail enerji ixracı, silah sazişləri və süni intellekt sahəsində yeni razılaşmalar vasitəsilə uzunmüddətli tərəfdaşlıqlarını dərinləşdiriblər). Bu fikir göstərir ki, münasibətlər artıq klassik diplomatik çərçivəni aşaraq çoxsahəli və strateji xarakter alıb.

Enerji sahəsində əməkdaşlıq bu münasibətlərin əsas sütunlarından biridir. Məqalədə vurğulandığı kimi, “Azerbaijan supplying 40–60 percent of Israel’s oil” (Azərbaycan İsrailin neftinin 40–60 faizini təmin edir). Bu, Azərbaycanın yalnız iqtisadi deyil, eyni zamanda geosiyasi təsir imkanlarını da gücləndirir. Enerji burada sadəcə resurs deyil, həm də təsir alətidir.

Bununla yanaşı, ikitərəfli münasibətlərdə hərbi əməkdaşlıq da xüsusi yer tutur: “Azerbaijan imported up to 69 percent of its ‘major weapons’ from Israel” (Azərbaycan əsas silahlarının 69 faizini İsraildən idxal edib) ifadəsi bu sahədəki asılılığın və əməkdaşlığın dərinliyini göstərir. Xüsusilə II Qarabağ Müharibəsi zamanı İsrail istehsalı olan texnologiyaların Azərbaycan ordusunun uğurlarında mühüm rol oynaması bu tərəfdaşlığın real nəticələrini ortaya qoydu. Bu, yalnız statistik fakt deyil, konkret siyasi və hərbi nəticələr doğuran əməkdaşlıqdır.

Digər tərəfdən, bu münasibətlər Azərbaycanın daha geniş strateji məqsədlərinə xidmət edir. Məqalədə qeyd olunur ki, “Azerbaijan is leveraging its ties with both Israel and the United States to consolidate middle power status” (Azərbaycan İsrail və ABŞ ilə əlaqələrindən istifadə edərək orta güc statusunu möhkəmləndirir). Bu yanaşma Azərbaycanın regional çərçivədən çıxaraq daha geniş geosiyasi rol oynamaq niyyətində olduğunu göstərir.

Lakin Azərbaycan–İsrail münasibətləri bütün tərəflər tərəfindən eyni şəkildə qarşılanmır. Xüsusilə İran və müəyyən dərəcədə Türkiyə, eləcə də bəzi digər müsəlman ölkələrində bu əməkdaşlığa tənqidi yanaşmalar mövcuddur. Bunun əsas səbəbləri İsrailin Yaxın Şərq siyasəti və Fələstin məsələsi ilə bağlı həssaslıqdan qaynaqlanır. Məqalədə də qeyd edildiyi kimi, “Tehran has repeatedly accused Baku of allowing the United States and Israel to use its territory...” (Tehran dəfələrlə Bakını ABŞ və İsrailə öz ərazisindən istifadə etməyə imkan verməkdə ittiham edib). Bu isə Azərbaycanın seçdiyi xarici siyasət kursunun müəyyən risklər də ehtiva etdiyini göstərir.

Bütün bunlara baxmayaraq, Azərbaycanın apardığı siyasət ümumi mənada praqmatik və nəticəyönlü xarakter daşıyır. İsrail ilə əməkdaşlıq ölkənin hərbi gücünü artırmaqla yanaşı, onun iqtisadi və texnoloji inkişafına da töhfə verir. Eyni zamanda, rəsmi Bakı müxtəlif güc mərkəzləri arasında balansı qorumağa çalışaraq milli maraqlarını ön planda saxlayır.

Sonda isə belə nəticəyə gəlmək olar ki, Azərbaycan xarici siyasətdə artıq ciddi uğurlar əldə edib. Bu uğurlar onu deməyə əsas verir ki, proses bundan sonra da istənilən səviyyədə davam edəcək. Ən azı bu ehtimal kifayət qədər yüksək görünür.

Elbəyi Həsənli

MİA.AZ