Azərbaycan qadınlarının tarixi, hüquq və nailiyyətləri

Hər il martın 8-də dünya üzrə qeyd olunan Beynəlxalq Qadınlar Günü qadınların siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni sahələrdəki mübarizəsini və nailiyyətlərini vurğulayan mühüm bir tarixdir. Azərbaycan üçün bu gün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir, çünki ölkəmizdə qadınlar tarix boyu cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynamış, eyni zamanda müasir dövrdə də hüquq və bərabərlik uğrunda əhəmiyyətli addımlar atılmışdır. Bu məqalədə Azərbaycan tarixində qadınların rolu, onların hüquqlarının hüquqi əsasları və ölkədə qadın siyasətinin effektivliyini təmin edən amillərə nəzər salacağıq.

Azərbaycan qadınları tarix boyu milli kimliyin, mədəniyyətin və mənəviyyatın əsas daşıyıcılarından biri olmuşdur. Sürətlə maariflənən qadınlarımız yüz illərdən bəri formalaşmış milli dəyərlərə sadiq qalmaqla ana dilimizin və mədəniyyətimizin ən etibarlı dayağı kimi çıxış etmişlər. Orta əsrlərdən başlayaraq, Azərbaycan qadınları ədəbiyyatda, incəsənətdə və ictimai həyatda öz izlərini qoymuşlar. XIX əsrdə isə maarifçilik hərəkatı ilə qadınların təhsilə cəlb olunması prosesi sürətlənmişdir. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulması ilə qadınların seçib-seçilmək hüququ tanınmış, bu da Şərq aləmində ilk dəfə baş verən mühüm hadisələrdən biri olmuşdur.

Azərbaycan qadınlarının seçib-seçilmək hüququnu əldə etməsi 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması ilə mümkün olmuşdur. Bu, qadın hüquqları baxımından inqilabi bir addım idi və Azərbaycanı bir çox Qərb ölkələrindən belə irəli aparırdı. Bu hüquq sonrakı dövrlərdə də qorunub saxlanılmış və müasir Azərbaycan Respublikasında qadınların siyasi həyatda fəal iştirakına zəmin yaratmışdır.

Azərbaycan qadın hüquqlarının təmin edilməsi üçün həm milli, həm də beynəlxalq səviyyədə mühüm addımlar atmışdır. 1995-ci ildə BMT-nin “Qadınlara münasibətdə ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv olunması haqqında” Konvensiyasına qoşulan Azərbaycan, bu öhdəlikləri yerinə yetirmək üçün geniş qanunvericilik bazası formalaşdırmışdır. 2006-cı ildə qəbul olunmuş “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” Qanun və 2010-cu ildə qəbul edilmiş “Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında” Qanun qadın hüquqlarının qorunmasında mühüm rol oynayır. Bu qanunlar cinsi mənsubiyyətə görə ayrı-seçkiliyi aradan qaldıraraq, qadınlara bərabər imkanlar yaradır.

ÖLKƏMİZDƏ QADIN SİYASƏTİNİN EFFEKTİVLİYİNİ TƏMİN EDƏN AMİLLƏR

Azərbaycanda qadın siyasətinin effektivliyi bir sıra mühüm təşəbbüslər və qanunvericilik aktları ilə təmin olunmuşdur:

1. Dövlət Qurumlarının Yaradılması: 1998-ci ildə Prezidentin Fərmanı ilə Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi təsis edilmiş, 2006-cı ildə isə bu qurum Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi kimi yenidən təşkil olunmuşdur. Bu komitə qadınlarla bağlı dövlət siyasətini həyata keçirən əsas qurumdur.

2.Qanunvericilik Təşəbbüsləri: Ulu Öndər Heydər Əliyevin 2000-ci il 6 mart tarixli “Azərbaycan Respublikasında dövlət qadın siyasətinin həyata keçirilməsi haqqında” Fərmanı qadınların rəhbər vəzifələrdə bərabər təmsil olunmasını təmin etmək məqsədi daşımışdır. Bu Fərmanın icrasını dəstəkləmək üçün Nazirlər Kabinetinin 2000-ci il 26 sentyabr tarixli Qərarı ilə gender bərabərliyi siyasəti dövlət qurumlarına inteqrasiya olunmuşdur.

3.Milli Fəaliyyət Planları: 2000-2005-ci illər üçün qəbul edilmiş “Qadın Problemləri üzrə Milli Fəaliyyət Planı” qadınların siyasət, iqtisadiyyat, təhsil və səhiyyə sahələrindəki problemlərini həll etməyə yönəlmişdir. Bu plan xüsusilə qaçqın və məcburi köçkün qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına diqqət yetirmişdir.

4.Beynəlxalq Öhdəliklər: Azərbaycan Beynəlxalq Əmək Təşkilatının bir sıra konvensiyalarına, o cümlədən “Bərabər əməyə görə bərabər haqq verilməsi haqqında” və “Analığın mühafizəsi haqqında” konvensiyalara qoşulmuşdur. Bu, qadın əməyinin müdafiəsində mühüm rol oynamışdır.

8 Mart - Beynəlxalq Qadınlar Günü Azərbaycan qadınlarının tarixi nailiyyətlərini və müasir dövrdəki uğurlarını qeyd etmək üçün əla fürsətdir. Ölkəmizdə qadınların hüquqlarının qorunması və gender bərabərliyinin təmin edilməsi istiqamətində atılan addımlar Azərbaycanı regionda nümunəvi dövlətlərdən birinə çevirmişdir. Bu gün qadınlarımız həm ailədə, həm də cəmiyyətdə öz layiqli yerlərini tutaraq, milli dəyərlərimizin qorunmasında və inkişafında mühüm rol oynamağa davam edirlər.

Azər SÜLEYMANOV,

YAP Nəsimi rayon təşkilatının sədri