Azərbaycan Türkiyə Birliyinin möhkəmlənməsi

2021-ci il iyunun 15-də Şuşa şəhərində imzalanan Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərində yeni bir mərhələnin əsasını qoydu. İki qardaş ölkə arasında əməkdaşlığı strateji tərəfdaşlıqdan müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldən bu sənəd son beş il ərzində regional siyasətə, təhlükəsizlik mühitinə və iqtisadi əməkdaşlığa mühüm təsir göstərib. Şuşanın Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı kimi bu tarixi sənədin imzalandığı məkan seçilməsi isə bəyannamənin siyasi və mənəvi əhəmiyyətini daha da artırıb.

Şuşa Bəyannaməsi ilk növbədə Azərbaycan və Türkiyənin milli maraqlarının qorunması, regional sabitliyin təmin olunması və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi məqsədlərinə xidmət edir. Sənəd tərəflər arasında qarşılıqlı dəstək mexanizmlərini möhkəmləndirməklə yanaşı, müdafiə və hərbi sahədə əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirib. Son beş ildə keçirilən birgə hərbi təlimlər, müdafiə sənayesi üzrə layihələr və təhlükəsizlik sahəsində koordinasiyanın artması bu əməkdaşlığın praktik nəticələrini nümayiş etdirir.

Bəyannamənin mühüm istiqamətlərindən biri də iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsidir. Azərbaycan və Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsinin artması, qarşılıqlı investisiyaların genişlənməsi və strateji layihələrin həyata keçirilməsi iki ölkənin iqtisadi potensialını daha da gücləndirib. Enerji sahəsində əməkdaşlıq, xüsusilə Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən layihələr, Azərbaycan və Türkiyənin beynəlxalq əhəmiyyətini artırıb. Eyni zamanda nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi, Orta Dəhlizin inkişafı və regional əlaqələrin möhkəmlənməsi yeni iqtisadi imkanlar yaradıb.

Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan üçün beynəlxalq mövqelərinin güclənməsinə, tranzit imkanlarının genişlənməsinə və regional liderlik potensialının artmasına şərait yaradıb. Türkiyə üçün isə sənəd Cənubi Qafqazda strateji iştirakını möhkəmləndirən, türk dünyası ilə əlaqələrini daha da dərinləşdirən və Avrasiya məkanındakı geosiyasi təsirini artıran mühüm platformaya çevrilib. Bu baxımdan bəyannamə hər iki ölkənin milli maraqlarına xidmət edən uzunmüddətli strateji sənəd kimi özünü doğruldub.

Regional miqyasda isə Şuşa Bəyannaməsi yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına mühüm təsir göstərib. Sənəd Cənubi Qafqazda sabitliyin möhkəmlənməsinə, iqtisadi inteqrasiyanın genişlənməsinə və əməkdaşlıq imkanlarının artmasına töhfə verib. Xüsusilə enerji və nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizliyinin təmin olunması, Şərq-Qərb ticarət əlaqələrinin inkişafı və regional kommunikasiyaların genişlənməsi bölgə ölkələri üçün yeni perspektivlər açıb.

Şuşa Bəyannaməsi həm də türk dünyasının inteqrasiyasına mühüm töhfə verən sənəd kimi çıxış edir. Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyi digər türk dövlətləri ilə əlaqələrin dərinləşməsinə, ortaq layihələrin həyata keçirilməsinə və ümumi maraqlar ətrafında həmrəyliyin güclənməsinə stimul verib.

 Şuşa Bəyannaməsinin imzalanmasından sonrakı dövr Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin yeni keyfiyyət mərhələsinə yüksəlməsi ilə xarakterizə olunur. Son beş il ərzində hərbi sahədə birgə təlimlərin sayı və miqyası artıb, müdafiə sənayesi üzrə əməkdaşlıq genişlənib, təhlükəsizlik məsələlərində koordinasiya daha da güclənib. Eyni zamanda, qarşılıqlı investisiyaların həcmi yüksəlib, enerji və nəqliyyat layihələri üzrə əməkdaşlıq dərinləşib, Orta Dəhlizin beynəlxalq əhəmiyyəti artıb. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa-quruculuq işlərində Türkiyə şirkətlərinin fəal iştirakı iqtisadi tərəfdaşlığın strateji xarakterini daha da gücləndirib.

Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan üçün beynəlxalq mövqelərin möhkəmlənməsinə, tranzit və logistika imkanlarının genişlənməsinə, Türkiyə üçün isə Cənubi Qafqazda strateji iştirakının və Avrasiya məkanındakı təsir imkanlarının artmasına şərait yaradıb. Regional müstəvidə isə sənəd yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin inkişafına, enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə və iqtisadi inteqrasiyanın sürətlənməsinə mühüm töhfə verib.

Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın dərinləşməsi, regional layihələrin genişlənməsi və qarşılıqlı əlaqələrin güclənməsi də Şuşa Bəyannaməsinin yaratdığı yeni strateji mühitin mühüm nəticələrindən biridir. Beləliklə, Şuşa Bəyannaməsi təkcə Azərbaycan və Türkiyə arasında müttəfiqliyi rəsmiləşdirən sənəd deyil, həm də son beş ildə regionun siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik arxitekturasına təsir göstərən mühüm geosiyasi yol xəritəsi kimi özünü göstərib.

Tural Sadıxov

Yeni Azərbaycan Partiyası Culfa rayon təşkilatının mühasibi