Azərbaycanın enerji potensialı imkanlar və çağırışlar ŞƏRH

Azərbaycan Respublikası zəngin enerji ehtiyatlarına malik ölkə kimi dünya enerji xəritəsində xüsusi yer tutur. Ölkənin əlverişli coğrafi mövqeyi, Xəzər dənizi hövzəsində yerləşməsi və çoxəsrlik neftçilik ənənələri enerji sektorunun formalaşmasında həlledici rol oynamışdır. Enerji potensialı Azərbaycanın iqtisadi inkişafının əsas dayaqlarından biri olmaqla yanaşı, onun beynəlxalq münasibətlər sistemində strateji əhəmiyyətini də artırmışdır.

Azərbaycanın enerji potensialının əsasını neft və təbii qaz ehtiyatları təşkil edir. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən zəngin yataqlar, xüsusilə “Azəri–Çıraq–Günəşli” neft yataqları bloku və “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağı ölkənin enerji ixracatçısı kimi mövqeyini möhkəmləndirmişdir. Bu ehtiyatların səmərəli istismarı nəticəsində Azərbaycan qısa müddət ərzində regionun aparıcı enerji ölkələrindən birinə çevrilmişdir. Neft-qaz sektorundan əldə edilən gəlirlər sosial-iqtisadi inkişaf proqramlarının maliyyələşdirilməsində, infrastrukturun yenilənməsində və əhalinin rifahının yüksəldilməsində mühüm rol oynamışdır.

Beynəlxalq enerji layihələri Azərbaycanın enerji potensialının reallaşdırılmasında xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bakı–Tbilisi–Ceyhan əsas ixrac neft boru kəməri və Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri ölkənin enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılmasını təmin etmişdir. Daha sonra həyata keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini daha da gücləndirmişdir. Bu layihələr regional əməkdaşlığın inkişafına və ölkənin geosiyasi mövqeyinin möhkəmlənməsinə şərait yaratmışdır.

Son illərdə Azərbaycanın enerji siyasətində bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı prioritet istiqamət kimi müəyyən edilmişdir. Qlobal enerji keçidi və iqlim dəyişmələri fonunda alternativ enerji mənbələrinin əhəmiyyəti artmaqdadır. Azərbaycan günəş, külək, su və bioenerji ehtiyatları baxımından əhəmiyyətli potensiala malikdir. Abşeron yarımadası və Xəzər dənizi sahilləri külək enerjisi üçün əlverişli hesab olunur. Naxçıvan Muxtar Respublikası, eləcə də Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələri isə günəş enerjisi istehsalı üçün geniş imkanlara sahibdir. Azad edilmiş ərazilərin “yaşıl enerji zonası” elan edilməsi bu sahədə davamlı inkişaf məqsədlərinə xidmət edir.

Bununla belə, enerji sektorunun inkişafı bir sıra ciddi çağırışlarla müşayiət olunur. Neft və qaz gəlirlərindən yüksək asılılıq iqtisadiyyatın dayanıqlılığı baxımından risk yaradır. Dünya enerji bazarlarında qiymətlərin dəyişkənliyi ölkə gəlirlərinə birbaşa təsir göstərə bilər. Bundan əlavə, karbohidrogen ehtiyatlarının istismarı ekoloji problemlərin yaranmasına səbəb olur. Ətraf mühitin çirklənməsi, iqlim dəyişmələri və təbii resursların tükənməsi enerji siyasətində yeni yanaşmaların tətbiqini zəruri edir.

Digər mühüm çağırış texnoloji modernləşmə və enerji səmərəliliyinin artırılması ilə bağlıdır. Enerji istehsalı və istehlakı proseslərində müasir texnologiyaların tətbiqi həm itkilərin azaldılmasına, həm də ekoloji təsirlərin minimuma endirilməsinə imkan verə bilər. Bu baxımdan, enerji sektorunda innovasiyaların təşviqi və insan kapitalının inkişafı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Nəticə etibarilə, Azərbaycanın enerji potensialı ölkənin iqtisadi, siyasi və sosial inkişafında həlledici rol oynayır. Mövcud enerji ehtiyatlarından səmərəli və rasional istifadə, bərpa olunan enerji mənbələrinin genişləndirilməsi və ekoloji tarazlığın qorunması gələcək inkişaf üçün əsas şərtlərdir. Balanslaşdırılmış və uzunmüddətli enerji strategiyasının həyata keçirilməsi Azərbaycanın dayanıqlı inkişafını və qlobal enerji sistemində mövqeyinin möhkəmlənməsini təmin edə bilər.

Rail Tağızadə

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının sədr müavini