Bakı Forumundan Türk dünyasına yeni siyasi mesajlar

Azərbaycan Prezidentinin Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv ölkələrin QHT-lərinin Həmrəylik Forumuna ünvanladığı müraciət, regionda formalaşmaqda olan yeni türk inteqrasiya modelinin konturlarını göstərən strateji sənəd kimi dəyərləndirilə bilər. Müraciətin Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev tərəfindən səsləndirilməsi də onun yüksək siyasi çəkisini nümayiş etdirir. Bu, Azərbaycan rəhbərliyinin QHT müstəvisini artıq təkcə sosial layihələrin deyil, türk dünyasının uzunmüddətli strateji hədəflərinin tərkib hissəsi kimi qəbul etdiyini göstərir.

Prezident müraciətində birinci olaraq vurğulayır ki, Türk dövlətləri artıq qlobal miqyasda güclənən aktor kimi çıxış edir. Bu güc yalnız hərbi və iqtisadi alətlərdən ibarət deyil. Onu möhkəmləndirən əsas elementlər tarix, dil və mədəniyyət birliyidir. Vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarının bu prosesə qoşulması inteqrasiyanı daha dərin, daha dayanıqlı və daha çoxcəhətli edir. İlk dəfə keçirilən Həmrəylik Forumu göstərir ki, TDT öz strukturlarını hökumətlərarası formatdan çıxararaq ictimai diplomatiya, yumşaq güc və humanitar istiqamətlərdə genişləndirməyə başlayıb.

Müraciətin ən mühüm elementlərindən biri Zəngəzur dəhlizi ilə bağlıdır. Prezident Əliyev açıq şəkildə bildirir ki, Qarabağ Zəfəri təkcə Azərbaycanın tarixi uğuru deyil, eyni zamanda Türk dünyasının ortaq qürur mənbəyidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan genişmiqyaslı bərpa işləri və gələcəkdə Zəngəzur dəhlizinin açılması TDT məkanında iqtisadi əlaqələri, nəqliyyat marşrutlarını və strateji bağlılığı gücləndirən mühüm faktor kimi qiymətləndirilir. Bu dəhliz türk dövlətləri arasında fiziki inteqrasiyanı təmin edərək vahid geoiqtisadi məkanın formalaşmasına ciddi töhfə verəcək.

Prezidentin ortaq qrant müsabiqələri və layihələrin dəstəklənməsi ilə bağlı çağırışı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu, QHT-lər arasında sistemli əməkdaşlıq yaratmaqla yanaşı, tədqiqatçılar, gənclər, ekspertlər və müxtəlif sosial institutlar arasında uzunmüddətli əməkdaşlıq mühiti formalaşdıracaq. Bu mexanizm TDT-nin gələcəkdə humanitar və elmi diplomatiya sahəsində daha koordinasiyalı şəkildə çıxış etməsinə imkan verəcək.

Diqqət çəkən digər vacib məqam 2026-cı ildə qeyd ediləcək Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyi ilə bağlıdır. Prezident bu hadisəni sadəcə yubiley kimi yox, türk mədəni inteqrasiyasının yarımçıq qalmış istiqamətlərinin yenidən aktuallaşdırılması üçün tarixi fürsət kimi təqdim edir. Bu yanaşma Türk dünyasında birgə elmi araşdırmaların, mədəni layihələrin və intellektual əməkdaşlığın daha sistemli şəkildə qurulmasına zəmin yaradır.

Müraciətin xarici auditoriyaya ünvanlanan hissəsində BMT və digər beynəlxalq qurumlarda türk QHT-lərinin koordinasiyalı çıxışına çağırış xüsusi mesaj xarakteri daşıyır. Bu, TDT-nin yumşaq güc potensialını artırmaq, beynəlxalq informasiya mübarizəsində vahid mövqe formalaşdırmaq və humanitar təşəbbüslərdə daha görünən aktora çevrilmək niyyətini göstərir.

Nəticə etibarilə, Bakı forumu Azərbaycan üçün təkcə diplomatik tədbir deyil. Türk dünyasının yeni həmrəylik arxitekturasının qurulması prosesində strateji mərhələdir. Prezidentin müraciəti Türk dövlətlərinin yalnız siyasi və iqtisadi deyil, həm də ictimai, mədəni və humanitar müstəvidə daha sıx şəkildə birləşməsi üçün yol xəritəsi təqdim edir. Bu istiqamətdə qurulacaq əməkdaşlıq Türk dünyasının qlobal sistemdə daha vahid, daha təsirli və daha çevik aktor kimi çıxış etməsinə ciddi töhfə verə bilər.

Züriyə Qarayeva