Bakıda SAXTA DONDURMALAR: Onları necə tanımaq olar?

Yay aylarında Azərbaycanda ən çox istehlak olunan qidalardan biri dondurmadır. Temperaturun yüksəlməsi ilə satış həcmi də artır, mağaza vitrinlərində və küçə satış nöqtələrində onlarla müxtəlif marka və növdə dondurma təklif olunur. Ancaq son illər istehlakçılar arasında "saxta dondurma", "keyfiyyətsiz dondurma" və "orijinal olmayan məhsul" kimi ifadələr də tez-tez səslənir. Bəzən sosial şəbəkələrdə qablaşdırması tanınmış brendlərə bənzəyən, lakin tərkibi və keyfiyyəti şübhə doğuran məhsulların fotoları paylaşılır.

Bəs saxta dondurma nə deməkdir? Belə məhsullar Bakıya haradan gəlir? İstehlakçılar alış zamanı hansı məqamlara diqqət etməlidirlər və bu problem təkcə Azərbaycana məxsusdurmu?

Lent.az-ın əməkdaşının hazırladığımaterialda bu suallara cavab axtarılıb.

Saxta dondurma nədir?

"Saxta dondurma" anlayışı təkcə qanunsuz istehsal olunan məhsulu ifadə etmir. Qida təhlükəsizliyi sahəsində bu termin adətən istehlakçını çaşdıran və ya məhsul haqqında yanlış təsəvvür yaradan hallara aid edilir.

Bunlara aşağıdakılar daxildir:

* tanınmış markaların qablaşdırmasına bənzədilmiş məhsullar;

* üzərində göstərilən tərkibə uyğun olmayan dondurmalar;

* süd dondurması adı ilə satılan, lakin əsasən bitki mənşəli yağlardan hazırlanan məhsullar;

* istifadə müddəti dəyişdirilmiş və ya saxtalaşdırılmış etiketlər;

* istehsalçısı məlum olmayan və mənşəyi göstərilməyən məhsullar.

Belə məhsulların hamısı mütləq sağlamlıq üçün təhlükəli olmaya bilər. Lakin onların istehlakçıya düzgün təqdim edilməməsi qanunvericiliyin pozulması hesab olunur.

Bakıda satılan dondurmalar haradan gəlir?

Azərbaycan bazarında satılan dondurmaları şərti olaraq üç qrupa bölmək olar.

Birinci qrupu yerli istehsalçılar təşkil edir. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bir neçə iri qida müəssisəsi müxtəlif növ dondurmalar istehsal edir və onların məhsulları ölkənin əksər marketlərində satılır.

İkinci qrup idxal olunan məhsullardır. Dondurmalar əsasən Türkiyə, Rusiya, Ukrayna (müharibədən əvvəl), İran və bəzi Avropa ölkələrindən idxal olunur. Son illərdə Polşa və digər Avropa İttifaqı ölkələrindən gətirilən məhsulların da bazarda payı artıb.

Üçüncü qrupa isə qeyri-rəsmi yollarla ölkəyə gətirilən məhsullar daxildir. Belə məhsulların mənşəyini müəyyən etmək çətin olur və onların saxlanma şəraiti barədə dəqiq məlumat olmur.

Saxta məhsullar bazara necə çıxır?

Mütəxəssislərin fikrincə, saxta və ya mənşəyi şübhəli məhsullar müxtəlif yollarla satışa çıxa bilər. Bəzi hallarda məşhur markaların qablaşdırmaları təqlid edilir. Rəng, loqo və dizayn orijinal məhsula çox bənzədiyi üçün alıcı fərqi hiss etmir.

Digər hallarda isə məhsulun tərkibi dəyişdirilir. Məsələn, süd yağı əvəzinə daha ucuz bitki yağlarından istifadə edilir, lakin qablaşdırmada bu barədə düzgün məlumat verilmir.

Bəzən məhsulların saxlanma zənciri də pozulur. Dondurma əridikdən sonra yenidən dondurulduqda həm keyfiyyətini itirir, həm də təhlükəsizlik riski yarada bilər.

Dondurma alarkən nələrə diqqət etməliyik?

Qida təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssislər dondurma seçərkən bir neçə vacib məqama diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər. İlk növbədə qablaşdırma bütöv olmalıdır. Cırılmış, deşilmiş və ya şişmiş qablaşdırma məhsulun düzgün saxlanmadığını göstərə bilər. İstehsal və son istifadə tarixləri mütləq yoxlanmalıdır. Tarixin sonradan yapışdırılmış etiketlə dəyişdirildiyi hiss olunarsa, məhsulu almaq məsləhət görülmür. Tərkib hissələrinə diqqət yetirmək də vacibdir. Əgər məhsul "süd dondurması" kimi təqdim olunursa, tərkibində süd və ya süd yağı əsas komponentlərdən biri olmalıdır.

Əriyib yenidən donmuş dondurmanı da tanımaq mümkündür. Belə məhsulun forması pozulur, səthində iri buz kristalları yaranır və qablaşdırmanın içərisində donmuş maye izləri görünə bilər.

Məhsulun saxlandığı soyuducunun temperaturu da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dondurma yumşaq vəziyyətdədirsə və ya tam bərkiməyibsə, onun saxlanma şəraiti düzgün olmaya bilər.

Dondurmanın tərkibində nələr olur?

Ənənəvi dondurma əsasən süd, qaymaq, şəkər və təbii dadlandırıcılardan hazırlanır. Müasir sənaye istehsalında isə məhsulun növündən asılı olaraq bitki yağları, stabilizatorlar, emulqatorlar, kakao, meyvə püresi və digər əlavələrdən də istifadə edilir. Bu əlavələrin istifadəsi qanunvericiliklə icazəlidir. Əsas şərt onların normaya uyğun olması və etiketdə düzgün göstərilməsidir.

Dondurma ilə bağlı problemlər hansı ölkələrdə yaşanır?

Saxta və keyfiyyətsiz dondurma problemi təkcə Azərbaycanda deyil. Son illərdə müxtəlif ölkələrdə aşağıdakı problemlər qeydə alınıb:

* Hindistanda saxta süd məhsullarından hazırlanan dondurmalar;

* Çində normadan artıq qida əlavələri istifadə edilən məhsullar;

* ABŞ və Avropa ölkələrində bakterial çirklənmə səbəbindən bazardan geri çağırılan dondurmalar;

* Türkiyədə etiketində göstərilən tərkiblə uyğun gəlməyən bəzi məhsullar.

Bundan başqa, Avropa İttifaqının sürətli qida xəbərdarlığı sistemi (RASFF) hər il müxtəlif ölkələrdə satılan dondurmalarla bağlı təhlükəsizlik bildirişləri yayımlayır. Bu bildirişlər əsasən bakterial çirklənmə, allergenlərin düzgün qeyd edilməməsi və ya icazə veriləndən artıq qida əlavələrinin istifadəsi ilə bağlı olur. Bu isə göstərir ki, problem yalnız müəyyən bir ölkəyə aid deyil və qlobal qida bazarında da zaman-zaman rast gəlinir.

Azərbaycanda nəzarət necə aparılır?

Azərbaycanda qida məhsullarının təhlükəsizliyinə nəzarəti Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA) həyata keçirir. Agentlik mütəmadi monitorinqlər aparır, idxal olunan məhsulları yoxlayır və normativ tələblərə cavab verməyən qidaların satışının qarşısını alır. Bununla yanaşı, istehlakçılar da şübhəli məhsullarla rastlaşdıqda müvafiq dövlət qurumlarına müraciət edə bilərlər.

Qeyd edək ki, dondurma yay mövsümünün ən sevilən qidalarından biri olsa da, seçim zamanı diqqətli olmaq vacibdir. "Saxta dondurma" dedikdə təkcə qanunsuz istehsal deyil, həm də istehlakçını çaşdıran etiketlər, tərkibi düzgün göstərilməyən məhsullar və mənşəyi məlum olmayan dondurmalar nəzərdə tutulur.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, etibarlı satış məntəqələrindən alış-veriş etmək, qablaşdırmanı, son istifadə tarixini, tərkibi və məhsulun saxlanma vəziyyətini yoxlamaq keyfiyyətsiz məhsulla qarşılaşma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Qida təhlükəsizliyi yalnız istehsalçıların və dövlət qurumlarının deyil, həm də istehlakçıların diqqətli seçimindən asılıdır.