Bakıdan Dünyaya Sivilizasiya Çağırışı

Azərbaycan Respublikası, XXI əsrin qlobal humanitar, ekoloji, iqtisadi və geostrateji platformalarının mərkəzi və aparıcı təşkilatçısı rolunu ardıcıl şəkildə möhkəmləndirməkdədir. Bakı şəhəri, bəşəriyyətin iqlim böhranına qarşı tarixi dönüş nöqtəsi olan COP29 sammitinə uğurlu ev sahibliyindən sonra, növbəti möhtəşəm və qlobal miqyaslı tədbirə – BMT-nin Məskunlaşma Proqramı ilə birgə təşkil edilən 13-cü Ümumdünya Şəhərsalma Forumuna ev sahibliyi edir.

Dünyanın 182 ölkəsindən 45 mindən çox qeydiyyatdan keçmiş nümayəndəni, dövlət və hökumət başçılarını, urbanistləri, memarları, beynəlxalq korporasiyaların rəhbərlərini və elm adamlarını bir araya gətirən bu nüfuzlu sammitin rəsmi açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev proqram xarakterli, dərin məzmunlu və gələcəyin şəhər arxitekturasını formatlayan genişmiqyaslı nitq söyləmişdir. Dövlət başçısının bu tarixi çıxışı, təkcə Azərbaycanın lokal uğurlarının təqdimatı deyil, həm də post-münaqişə dövründə dağıdılmış ərazilərin intellektual bərpası, urbanizasiya proseslərinin humanitar aspektləri, tarix ilə müasirliyin fəlsəfi harmoniyası və BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə qlobal sadiqlik kontekstində universal bir çağırış manifestidir. Prezident İlham Əliyev öz çıxışında ilk növbədə Bakı forumunun miqyasına və onun qlobal miqyasda doğurduğu rezonansa diqqət çəkmişdir. Ümumdünya Şəhərsalma Formuna  qeydiyyatdan keçmiş iştirakçıların, nümayəndə heyətlərinin və vətəndaş cəmiyyəti institutlarının sayına görə Ümumdünya Şəhərsalma Forumları tarixinə rekordlar forumu kimi daxil olmuşdur. 182 ölkədən 45 mindən çox insanın bu platformada birləşməsi, Azərbaycanın qlobal logistika, təhlükəsizlik və multikultural dialoq sahəsində qazandığı yüksək etimadın birbaşa təzahürüdür.

Cənab Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki,"Bakıda böyük uğurla başa çatan COP29-dan sonra Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi ikinci ən böyük beynəlxalq tədbirdir. Ümid edirəm və tam əminəm ki, WUF13-ün nəticələri də bəşəriyyətin gələcək şəhər həyatını formalaşdırmaq baxımından COP29 kimi tarixi və qlobal miqyasda təsirli olacaqdır."

   Dövlət başçısının bu bəyanatı sübut edir ki, rəsmi Bakı qlobal arenada təkcə bir coğrafi məkan və ya ev sahibi deyil, həm də beynəlxalq birliyi narahat edən ən kritik çağırışların (iqlim dəyişikliyi, idarəolunmaz urbanizasiya, yaşıl keçid) həlli yollarının tətbiq edildiyi intellektual və siyasi laboratoriyadır. Bu miqyasda iştirak həm də Azərbaycanın irəli sürdüyü qlobal təşəbbüslərin dünya birliyi tərəfindən tam dəstəkləndiyini göstərir. Dövlət başçısının çıxışının fəlsəfi və konseptual özəyini şəhər infrastrukturunun müasirləşdirilməsi ilə çoxəsrlik tarixi-memarlıq irsinin qorunması arasındakı incə, lakin həyati əhəmiyyət kəsb edən balansın təmin edilməsi təşkil etdi.

   Prezident Azərbaycanın şəhərsalma mədəniyyətinə verdiyi xüsusi önəmin göstəricisi olaraq ölkədə "Şəhərsalma və Memarlıq İli" ilə bağlı mühüm fəaliyyətləri xatırlatdı və paytaxt Bakının timsalında bu təbii sintezi dünyaya nümunə göstərdi. Bakı – UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş qədim İçərişəhəri, Qız qalası və Şirvanşahlar sarayı ilə yanaşı, "Alov qüllələri", Heydər Əliyev Mərkəzi kimi dekonstruktivist və futuristik memarlıq incilərinin, eləcə də "Ağ Şəhər" kimi nəhəng ekoloji şəhərsalma layihələrinin unikal bir vəhdətidir. Prezident Azərbaycanın Şamaxı, Şəki, Qəbələ və Lahıc kimi qədim yaşayış məskənlərinin memarlıq xüsusiyyətlərinə toxunaraq xüsusi bir tarixi faktı diqqətə çatdırdı: əsrlər öncə, hətta orta əsrlərdə bu ərazilərdə qurulmuş mürəkkəb kanalizasiya, su təchizatı və seysmik dayanıqlı tikinti sistemləri bu gün də işlək vəziyyətdədir. Bu isə o deməkdir ki, ekoloji cəhətdən təmiz və dayanıqlı şəhərsalma prinsipləri Azərbaycan xalqının genetik və sivilizasiya kodunda hər zaman mövcud olmuşdur.

   Prezident İlham Əliyev beynəlxalq media qurumlarına verdiyi müsahibələrdə də dəfələrlə bəyan etdiyi kimi, Azərbaycanın bu genişmiqyaslı şəhər bərpası modeli dünyada münaqişələrdən və təbii fəlakətlərdən zərər çəkmiş digər ölkələr üçün mükəmməl və universallığı sübut olunmuş bir "Yol Xəritəsi" rolunu oynayır.

   Dövlət başçısı Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun platformasından istifadə edərək, XXI əsrdə bəşəriyyəti gözləyən fundamental urbanizasiya təhlükələrinə qarşı beynəlxalq birliyi birgə mübarizəyə çağırdı. Hazırda dünya əhalisinin yarıdan çoxunun şəhərlərdə yaşadığını və bu göstəricinin sürətlə artdığını nəzərə alaraq, nizamsız urbanizasiyanın yaratdığı sosial bərabərsizlik, gecəqondulaşma, içməli su qıtlığı və ekoloji çirklənmə kimi problemlər yalnız regional deyil, qlobal səviyyədə koordinasiya edilməlidir. Azərbaycanın irəli sürdüyü təşəbbüslər şəhərlərin idarə edilməsində BMT-nin Məskunlaşma Proqramının əsas hədəfləri ilə üst-üstə düşür:

Ölkə başçısı vurğulamışdır ki, "Biz BMT-nin İnsan Məskənləri Proqramı (UN-Habitat) ilə tərəfdaşlığımızı strateji səviyyəyə qaldırmışıq. Azərbaycan qlobal şəhərsalma çağırışlarının həllində təkcə öz daxili resursları ilə kifayətlənmir, həm də inkişaf etməkdə olan və azgəlirli ölkələrə şəhər infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi və dayanıqlı mənzil təminatı sahəsində könüllü donorluq missiyasını yerinə yetirir."

 Prezident İlham Əliyevin proqram xarakterli çıxışı WUF13-ün gedişatını və işçi qruplarının fəaliyyət istiqamətlərini tam müəyyənləşdirmiş oldu. Bu tarihi çıxışdan irəli gələrək forumun əsas müzakirə mövzuları və gözlənilən qlobal nəticələri aşağıdakı regional və qlobal transformasiyaları hədəfləyir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 13-cü Ümumdünya Şəhərsalma Forumundakı genişmiqyaslı və dərintəhlilli çıxışı, rəsmi Bakının qlobal intellektual və siyasi arenada aparıcı aktor olduğunu bir daha təsdiq etdi. Dövlət başçısı həm tarihi köklərə və milli-mənəvi irsə sonsuz hörmətlə yanaşan, həm də gələcəyin texnoloji trendlərini cəsarətlə reallığa çevirən vizyoner bir lider modelini dünyaya nümayiş etdirdi.  Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş torpaqlarda həyata keçirdiyi sürətli və keyfiyyətli bərpa prosesi, "böyük dağıntılardan böyük intellektual dirçəlişə" keçidin canlı simvoludur. WUF13 platformasında əldə olunan razılaşmalar və qəbul ediləcək tarixi Bakı Bəyannaməsi, bəşəriyyətin gələcək şəhər həyatını daha təhlükəsiz, yaşıl, inklüziv, davamlı və insan mərkəzli etmək yolunda Azərbaycanın dünyaya bəxş etdiyi növbəti möhtəşəm sivilizasiya töhfəsi kimi tarixin qızıl səhifələrinə həkk olunacaqdır.

 Vəli Sərxanlı

YAP Culfa rayon təşkilatının fəalı