Başlanğıc nöqtəsi və ya növbəti mərhələ? Sülh gündəminin Əbu Dabi epizodu ŞƏRH

Bakı, 11 iyul, AZƏRTAC

Əbu-Dabidə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan arasında keçirilən son görüş Cənubi Qafqazın taleyində yeni səhifə ola bilər. Hər iki liderin neytral platformada üz-üzə gəlməsi dialoq qapılarının açıq qalmasına siyasi iradənin ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Görüşün keçirilmiş formatı – tərəflərin təmasda olması və məsələlərin birbaşa müzakirəsi – prosesin davamlılığına olan ümidləri artırır. Sülh diplomatiyası məhz bu cür diplomatik əlaqələr və müzakirə masaları üzərində qurulur.

Bu fikri politoloq Tural İsmayılov AZƏRTAC-a Əbu-Dabidə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan arasında keçirilən görüşü şərh edərkən söyləyib.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycan tərəfi bu görüşdə mövqeyini aydın və prinsipial şəkildə ortaya qoyub: regionda uzunmüddətli sülh yalnız beynəlxalq hüquq və ərazi bütövlüyü prinsipləri əsasında mümkün ola bilər” “Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi ilə həyata keçirilən sülh təşəbbüsləri həm regional sabitliyə, həm də iqtisadi əməkdaşlığa zəmin yaradır. Ermənistan tərəfinin isə bu dəfə daha konstruktiv və qismən praqmatik mövqe sərgiləməsi müşahidə olundu. Bu, Paşinyan hökumətinin beynəlxalq təzyiqlərlə yanaşı, regionda dəyişən reallıqları qəbul etməyə meylli olduğuna işarədir”.

Görüşün, eyni zamanda, geosiyasi tərəzidə Azərbaycanın üstün diplomatik mövqeyini nümayiş etdirdiyini vurğulayan politoloq, həm Rusiya, həm Qərb, həm də regional oyunçuların Bakı ilə yaxın əməkdaşlığa xüsusi önəm verdiyini diqqətə çatdırıb. “Bu isə danışıqlar prosesində Azərbaycanın əlini gücləndirən əsas faktorlardandır. Ermənistan üçün alternativin nə qədər zəif və riskli olduğunu Paşinyan hökuməti artıq anlayır. Azərbaycanın hərbi və siyasi resursları fonunda Ermənistan üçün sülh masasına oturmaq təkcə məcburiyyət yox, həm də rasional çıxış yoludur”, - deyə T.İsmayılov əlavə edib.

Azərbaycan tərəfinin gələcək addımları sülh gündəliyinin davamlılığını təmin etmək üçün sistemli olacaq. İlk növbədə sərhədlərin delimitasiya və demarkasiya prosesi sürətləndirilməlidir. Bakı bu istiqamətdə dəfələrlə konkret xəritələr və təkliflərlə çıxış edib. Bundan əlavə, regionda kommunikasiya xətlərinin açılması və iqtisadi inteqrasiya planları real layihələrlə dəstəklənməlidir. Azərbaycan Zəngəzur dəhlizinin açılmasında israrlı olmaqla yanaşı, bu marşrutun beynəlxalq təhlükəsizlik və nəqliyyat layihələrinin bir parçası kimi qəbul edilməsinə çalışır.

Ekspert bildirib ki, Azərbaycan üçün sülh sadəcə hərbi toqquşmanın dayandırılması deyil, həm də dayanıqlı əməkdaşlıq mühitinin yaradılmasıdır. “Məhz bu səbəbdən Bakı postmünaqişə dövrünün əsas siyasi memarı kimi çıxış edir. Ermənistandakı revanşist çağırışlara və qaragüruhçu ritorikaya baxmayaraq, Azərbaycan öz strateji kursundan dönmür. Əksinə, bu kurs sülh və inkişaf ideyasını möhkəmləndirən əsas xətt kimi qorunub saxlanılır. Prezident İlham Əliyevin hər çıxışı, hər görüşdə səsləndirdiyi açıq və təmkinli fikirlər bunu sübut edir.

Əbu-Dabi görüşü həm də beynəlxalq vasitəçilərə mesaj idi: Bakı regional məsələlərin həllində xarici diktəyə deyil, regional əməkdaşlığa üstünlük verir. Bu isə regionun gələcəyini xarici güclərin maraqlarından daha çox yerli aktorların məsuliyyət hissi və iradəsi ilə formalaşdırmaq prinsipinə söykənir. Azərbaycan diplomatiyası öz daxili konsolidasiya potensialı, iqtisadi resursları və sabitliyi ilə bu missiyanı üzərinə götürməyə hazır olduğunu dəfələrlə sübut edib”, - deyə politoloq bildirib.

Azərbaycanın sülh çağırışlarını beynəlxalq media, think-tank-lər və diplomatik dairələrdə ardıcıl şəkildə izah etməsi strateji əhəmiyyət daşıdığını deyən Tural İsmayılov paralel olaraq, Qarabağ və ətraf rayonlarda bərpa prosesinin sürətləndirilməsi, bölgənin yeni reallıqlar fonunda inkişaf etdirilməsi həm daxili, həm də xarici auditoriyaya ciddi mesaj verdiyini qeyd edib: “Ermənistan tərəfi əgər özünün uzunmüddətli maraqlarını düşünürsə bu çağırışlara qarşı çıxmaq əvəzinə, onları fürsətə çevirməlidir. Sülh müqaviləsinin imzalanması üçün konkret tarix olmasa da prosesin ritmi dəyişib və bu ritmin təşəbbüskarları Azərbaycandır. Əgər Ermənistan növbəti dəfə manipulyativ mövqe seçərsə bu, yalnız özünə qarşı təcridi dərinləşdirəcək. Regionda əməkdaşlıqdan kənarda qalmaq Ermənistanın iqtisadi, sosial və siyasi baxımdan daha da zəifləməsi demək olacaq”.

Politoloq Azərbaycanın bundan sonra da beynəlxalq hüquq və tarixi ədalət prinsiplərinə əsaslanan mövqeyini davam etdirəcəyini bildirib. “Bütün dövlətlərin sərhədlərinin toxunulmazlığı və suverenliyi prinsiplərinə hörmət etmək gələcəkdə istənilən toqquşmaların qarşısını almaq üçün əsas şərtdir. Bu baxımdan Azərbaycan tərəfi üçün prioritet – sabitlik, təhlükəsizlik və davamlı tərəfdaşlıqdır.

Onu da qeyd etmək istəyirəm ki, bu görüş hələ nəticə deyil, bir fürsətdir. Fürsəti nəticəyə çevirmək üçün isə siyasi yetkinlik, diplomatik çeviklik və strateji səbir tələb olunur. Bakı bu xüsusiyyətlərə sahib olduğunu sübut edib. İndi növbə Ermənistan tərəfindədir. Yaxın gələcəkdə veriləcək qərarlar regionun növbəti onilliklərini müəyyənləşdirəcək. Bu isə artıq sülh prosesinin tarixə hansı adla düşəcəyini müəyyən edəcək: “İtirilmiş fürsət”mi, yoxsa “möhkəmlənən sülh”mü? Cavab qarşı tərəfin iradəsindən asılı olacaq”, - deyə Tural İsmayılov fikirlərini yekunlaşdırıb.