Icma.az
close
up
RU
Bayağılığa təslim olmaq, yoxsa qarşı çıxmaq? Tanrıverdi Əliyev

Bayağılığa təslim olmaq, yoxsa qarşı çıxmaq? Tanrıverdi Əliyev

Icma.az, Kulis.az portalına istinadən məlumat yayır.

Kulis.az Tanrıverdi Əliyevin "Bayağılığa təslim olmaq yoxsa qarşı çıxmaq?" adlı yazısını təqdim edir.

Ahmet Hamdi Tanpınar XX əsr Türk ədəbiyyatı kitabında maraqlı bir məsələyə toxunaraq qeyd edir ki, hər bir sənət tipi müəyyən şəxslərin, cəmiyyətin və mədəniyyətin daxilində doğulub, inkişaf edir və çökür. Köhnənin çökməsi yeniliyi gətirdi, yoxsa yeninin gəlməsi köhnəni çökdürdü?

Qeyd edir ki, başqa bir yeni mədəniyyətə qarşı köhnə mədəniyyət ya zelotist, ya da herodanist formada reaksiya verir. Zelotizm başqa mədəniyyətin təsirindən qorunmaq üçün öz yerinə çəkilmək, herodainizm isə həmin mədəniyyətin maddi və mənəvi silahlarını istifadə etməyi öyrənmək deməkdir. Ədəbiyyatşünasa görə köhnəni birbaşa inkar etmək qeyri-mümkündür, bu müəyyən vaxt aralığında olur. Bunun üçün də köhnə mədəniyyətin çöküşündən faydalanmaq lazımdır. Əsərdə bir sual verir ki, bir şeyin pik həddi çöküşün başlanğıcıdırmı, yoxsa çöşün başlanğıcı onun son həddidir?

Bu sualın cavabını elə XXI əsrdə açıq-aşkar şəkildə əldə etmək olar.

1990-cı illərdə SSRi və onub kommunist blokunun dağılması ilə yeni-yeni müstəqil dövlətlər yarandı və bu dövlətlər Avropayaa inteqrasiya edərək postmodernizm və populyar mədəniyyətlə tanış oldular. Azərbaycan musiqisində Vaqif Gərayzadə öndərliyində yeni janrlarda musiqilər bəstələndi, pop musiqisi Azərbaycana gəldi, poeziyada sərbəst şeirə meyillənmə müşahidə edilərək ədəbiyyatda 90-lar nəsli öz yerini təp-təzə 2000-lər nəslinə verdi. Bu nəsil klassik poeziya və nəsrin sərhəddlərini keçərək modernizm və postmodernizmə meyilləndilər. Bu hərəkat eyni ilə Türkiyə, Rusiya və digər ölkələrdə də özünü göstərdi. Türkiyədə yeni nəsil pop musiqiləri, İkinci Yeniçi poeziyanın davamı olan şeir nümunələri özünü göstərdi. Həmçinin Rusiyada da elə oldu. 2000-lərin başlarında Dünyada baş verən iqdisadi dəyişiklik insanlığa müsbət formada təsir göstərdi. İtalyanlar liradan, fransızlar frankdan, almanlar isə markadan qurtularaq avro valyutasını istifadə etdilər. Bu dəyişiklik Türkiyədə milyar liranın YTL (bu günkü türk lirəsi) ilə , Azərbaycanda da köhnə manatın (Şirvan və Məmmədin) yeni Azərbaycan manatı ilə dəyişməsində özünü göstərdi.

2003-2010-cu illər arası postsovet ölkələrdə və dünyada pop mədəniyyəti geniş formada inkişaf etməyə başladı. 2009-cu ilin Avroviziya müsabiqəsi bu mədəniyyətin ən pik illərinin kuliminasiya nöqtəsi oldu. Aleksandr Rıbak, Arəş və Aysel, Hadisə və digər müğənnilərin Avropa göstərdiyi performansı müqayisə etmək belə çətin idi. 2010-2015 arası populyar mədəniyyət incəsənət, ədəbiyyat, din, elm və.s sahələri əhatə etməyə başladı. Hətta, bir yaxın dostum deyirdi ki, "qardaş, o dövrdə təkcə mədəniyyət, ədəbiyyat və elmlə yanaşı futbol da super idi. El Classico gələndə hamını həyəcan təri basırdı. O vaxtı ispanlar dünya futboluna böyük töhvələr verdi, özləri də çempion oldular.

Süni intellektin fundamentinin yüksəldilməsi, metamodernizm üstündə çalışmalar, Azərbaycanda AFU-nun, Darul-Hikmətin, AYO, ÇƏM və.s kimi təşkilatların yaradılması, ilk Book kafelərin açılmasını, musiqidə Dostlar qrupunun, Türkiyədən Mustafa Cecelinin, Mustafa Sandalın,Tarkanın və.s sənətçilərin dinlənilməsini buna nümunə vermək olar. Ancaq bu hadisələrin hamısı populyar mədəniyyətin həm ən pik həddi, həm də çöküşünün başlanğıcı imiş. 2014 devalvasiyasından sonra Dünyada yavaş-yavaş çöküşə doğru gedən Populyar mədəniyyət 2020-ci il COVİD-19 virusunun yayılması ilə tamamilə dağıldı. 2015-2020-ci illər arası artıq dünyəvi bayağılaşmanın inkişafı illəri idi. 2020-də isə artıq geniş formada bayağılıq yayıldı. Tanpınar köhnə ilə yeni mədəniyyətin bir-biri ilə mübarizəsindən bəhs etmişdi, ancaq biz yeni mədəniyyətlə bayağılığın mübarizəsində bayağılığın qalib gəldiyini gördük. Azərbaycanda toy biznesi sayəsində Damlaların, Vəfaların, Şəbnəmlərin, Balaəlilərin yetişməsi və bu insanların mədəniyyət (irfan və sənət) səviyyəsinə qaldırılması ölkədə bayağı zövqün yaranmasına gətirib çıxardı. Hal-hazırda 2025-ci ildəyik, Dünya bu bayağılaşmanın əleyhinə metamodern mədəniyyət və süni intellektlə qarşı çıxır, bizdə isə əfsuslar olsun ki, hələ də bayağı dünya görüşü hökm sürür.

"Madonna və uşaq" əsəri hüquqi davaya səbəb olub Afaq Bəşirqızı: "Qeyrətimiz yoxdur bunları deməyə..." "Oskar" mükafatının qalibləri bəlli oldu
Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:300
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 28 Mart 2025 10:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see367

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see325

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see287

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see263

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see260

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see251

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see240

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see234

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see232

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see219

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see215

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see213

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see211

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see208

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see207

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see202

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see202

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see195

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see195

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri