Belarus, Lukaşenko və seçki imitasiyası

Bu, seçimin təqlidi yox, ümumilikdə prosedurun tam təqlididir

Belarusda keçirilən növbədənkənar prezident seçkilərində Aleksandr Lukaşenko proqnozlaşdırıldığı kimi “qalib gəlib”. Onsuz da, ölkə daxilində hər hansı demokratik müxalifət hərəkatını gözləməyin mənası yox idi. Çünki fəal insanların hamısı ya köçüblər, ya da yerində oturublar, ya da həbsdədirlər. Yəni açıq şəkildə rejimə qarşı çıxmağa, birbaşa hərəkətə keçməyə qadir olan hərəkətverici qüvvələr yoxdur.

Lukaşenko elə repressiv mexanizmlər tətbiq edib ki, heç bir müxalifət qüvvəsi üçün hər hansı “imkan dəhlizi”ndən danışmaq mümkün deyil. Bu mövcud deyil. Lukaşenkonun çevrəsindəki müxtəlif maraq qrupları arasında pərdəarxası döyüşlər gedir (daha çox rusiyapərəst və daha az rusiyapərəst), lakin bu, onun siyasi rejiminə müxalifət deyil, növlərarası mübarizədir.

Təəssüf ki, diaspor və mühacirətdə olan Belarus müxalifəti də çətin vəziyyətlə üzləşib. Bütün səylərə baxmayaraq, Svetlana Tixanovskaya müxalifətin hamını birləşdirə biləcək ümumi liderinə çevrilə bilmədi. Müxalifət mühitinə təsirsizlik hissi güclüdür.

Bəli, müxalif hərəkatların fəaliyyətinin əsas koordinasiyasını öz üzərinə götürməli olan mühacirət mərkəzlərinin yaradılmasına bir neçə yanaşma var idi. Hətta bununla bağlı açıqlamalar da olurdu, lakin hər şey ayrı-ayrı qrupların və ya ayrı-ayrı siyasətçilərin ambisiyalarına qarşı çıxırdı...

Nəhayət, Belarusda qondarma prezident seçkilərində səsvermə günü sosial şəbəkələrdə Tixanovskayanın müxalifət liderliyindən istefa verməsi ilə bağlı mesajlar (çox güman ki, saxta) görünməyə başladı. Açığını deyim ki, bu texniki inyeksiya əlverişli zəminə düşür... Ona görə də Belarus müxalifətinin statuslara yenidən baxması, qarşılıqlı fəaliyyət və koordinasiyanın yeni forması barədə qərar verməsi məqsədəuyğun olardı. Amma hələlik mən kifayət qədər zəif səylər görürəm.

Lukaşenkonun “seçkiləri”nə başqalarının reaksiyasına gəlincə, Avropa İttifaqının baş diplomatı Kaja Kallas bunları “demokratiyaya qarşı qəzəb” adlandırıb. Amma bu “iradə ifadəsi”nin nəticələrinin tanınmaması ilə bağlı Aİ ölkələrinin birgə bəyanatı ilə bağlı razılığa gəlmək mümkün olmayıb. Çünki bu qərarın Macarıstan tərəfindən necə əngəlləndiyini hamımız gördük. İndi Aİ-nin heç bir rəsmi mövqeyi, vahid səsi yoxdur. Ayrı-ayrı siyasətçilərin, ayrı-ayrı ölkələrin mövqeyi var.

Lukaşenko rejiminə qarşı yeni sanksiyalar olacaqmı? Mən buna şübhə edirəm. Lukaşenko rejimi ilə təmaslar, siyasi dialoqla bağlı siyasi nəticələr olacaqmı? Buna şübhə edirəm. Bu, Lukaşenkonun Ukrayna və Rusiya arasında danışıqlar prosesində mümkün iştirakına üstünlüklər əlavə edəcəkmi? Yenə də şübhə var.

Həm avropalı siyasətçilərdən, həm də Kiyevdən Lukaşenkoya alternativ olaraq xaricdən çıxış edəcək müxalifət hökumətinin və ya Belarus müxalifət hökumət mərkəzinin tanınması ilə bağlı fikirlərini eşitmək istərdim.

Ukrayna və Aİ Belarusdakı müxalifətin strukturlaşmasında, vahid səsə malik olmasında və Lukaşenko rejimi ilə razılaşmayan belarusların maraqlarını təmsil edəcək güclü mühitdə olmasında maraqlıdır. Bunun mütləq Tixanovskayanın rəhbərlik etdiyi birlik olması şərt deyil. Ancaq bu, Avropa ölkələri tərəfindən gələcək yeni Belarus dövlət mərkəzinin qarşılıqlı əlaqəsi və tanınması, onlarla yalnız selfi üçün məsləhətləşmələr və görüşlər səviyyəsində deyil, həm də müəyyən hərəkətlər səviyyəsində əlaqələr qurmalıdır.

Lukaşenkoya gəlincə, o, legitim olduğunu nə qədər qışqırsa da, əslində legitim deyil. O, Belarusun özünü təyin etdiyi “prezident”dir. Və onun səsvermə adlandırdığı oyunu pisləməkdə balanslı mövqe olmalıdır. Axı biz başa düşürük ki, demokratik prosedurlara əməl olunmayıb, hətta bunu səsvermə adlandırmaq belə çətindir. Bu, seçimin təqlidi yox, ümumilikdə prosedurun tam təqlididir.

Müəllif: Vitali Kulik – Ukrayna Vətəndaş Cəmiyyəti Problemlərini Araşdırma Mərkəzinin direktoru.

Mənbə: UNİAN

Tərcümə AYNA-ya məxsusdur.