Beynəlxalq hüququn pozulması açıq aydın hiss edilir ŞƏRH

Uzun illər ərzində beynəlxalq hüquq normaları dövlətlərarası münasibətlərin əsas dayaqlarından biri kimi qəbul olunmuşdur. Suverenlik, ərazi bütövlüyü, gücdən istifadə etməmək və daxili işlərə qarışmamaq prinsipləri beynəlxalq sistemin dəyişməz qaydaları sayılırdı. Lakin müasir dövrdə baş verən siyasi proseslər bu prinsiplərin artıq hamı üçün eyni dərəcədə keçərli olmadığını açıq şəkildə ortaya qoyur.

Bu gün beynəlxalq hüququn bərabər və ədalətli şəkildə tətbiq olunmaması açıq-aydın hiss edilir. Xüsusilə güclü dövlətlərin maraqlarına toxunan hallarda hüquqi normaların arxa plana keçirilməsi beynəlxalq hüquqa olan inamı ciddi şəkildə sarsıdır. Eyni hüquq pozuntularına fərqli yanaşmaların nümayiş etdirilməsi, ikili standartların geniş yayılması beynəlxalq ədalət anlayışını sual altına alır. Getdikcə aydın olur ki, bəzi hallarda beynəlxalq hüquq müstəqil norma olmaqdan çıxaraq siyasi maraqlara xidmət edən alətə çevrilir. Qərarların hüquqi prinsiplər əsasında deyil, mövcud geosiyasi balanslara uyğun verilməsi beynəlxalq təşkilatların nüfuzuna da mənfi təsir göstərir. Nəticədə hüquq normaları formal olaraq mövcudluğunu qorusa da, onların real icrası selektiv xarakter daşıyır. Azərbaycanın yaşadığı təcrübə bu reallığın bariz nümunəsidir. Uzun illər ərzində ölkəmizin ərazi bütövlüyü ilə bağlı beynəlxalq hüquq normaları və qəbul olunmuş qərarlar mövcud olsa da, onların praktik icrası təmin edilməmişdir. Bu isə beynəlxalq hüququn yalnız qəbul edilməsinin deyil, eyni zamanda icra mexanizmlərinin də nə qədər vacib olduğunu göstərir. Mövcud vəziyyət onu deməyə əsas verir ki, beynəlxalq hüququn effektivliyi yalnız sənədlərlə deyil, ədalətli və ardıcıl tətbiqlə ölçülür. Əks halda beynəlxalq hüquq universal dəyər statusunu itirərək güc balansından asılı olan nisbi anlayışa çevrilir ki, bu da qlobal sülh və təhlükəsizlik üçün ciddi təhlükələr yaradır.

Xaliq Cabbarov

YAP fəalı