Icma.az
close
up
RU
Beyninizdəki bu kiçik vəzi əslində 500 milyon illik üçüncü göz ümüzdür

Beyninizdəki bu kiçik vəzi əslində 500 milyon illik üçüncü göz ümüzdür

Qaynarinfo saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

İngilis və isveçli tədqiqatçılar beynin mərkəzində yerləşən epifiz vəzinin 500 milyon il əvvəl həqiqi "işıq görən göz” funksiyasına malik olduğunu ortaya qoyub. Yuxu rejimini tənzimləyən bu kiçik strukturun mənşəyi biologiya kitablarının yenidən yazılmasına səbəb ola bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Sussex Universitetindən nevroloq professor Tomas Badenin rəhbərlik etdiyi komanda "Current Biology” jurnalında dərc olunan araşdırmada yeni laboratoriya təcrübələri aparmaq əvəzinə mövcud genetik məlumatları və ibtidai canlıların (lamprey və balıqlar kimi) anatomik qeydlərini analiz edib.

Nəticələr göstərir ki, epifiz vəzi qədim dövrlərdə işığı birbaşa hiss edən bir orqan olub.

Kölgəyə çəkilən əcdadlar və itirilmiş gözlər

Təxminən 500 milyon il əvvəl ilkin onurğalı əcdadlarımız qaranlıq və çamurlu mühitlərə uyğunlaşaraq yeraltı həyat tərzinə keçib. Bu proses zamanı başın yanlarında yerləşən gözlər funksiyasını itirməyə başlayıb.

Tədqiqatçılar "birləşmiş ata mərkəzi göz” adlandırılan strukturun həmin dövrdə əsas rol oynadığını bildirir. Bu orqan istiqamət müəyyənləşdirmək, işıq və qaranlığı ayırd etmək və gündəlik ritmi tənzimləmək üçün istifadə olunub.

Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri epifiz vəzi ilə göz arasındakı əlaqənin yenidən izahıdır. Əvvəllər bu strukturların ayrı-ayrılıqda inkişaf etdiyi düşünülürdü, lakin yeni məlumatlar onların ortaq bir mənşədən gəldiyini göstərir.

Yəni retinanın (gözün işığı hiss edən hissəsi) kökləri çox daha qədimdir və ilkin "mərkəzi göz” strukturuna dayanır.

Sirkadiyan ritm və bioloji saat

Bu gün epifiz vəzi artıq birbaşa işıq görmür, lakin gözlərdən gələn siqnallar vasitəsilə orqanizmin bioloji saatını idarə etməyə davam edir. Qaranlıq düşdükdə melatonin hormonu ifraz edərək yuxu siqnalı verir.

Bu sistem yuxu keyfiyyətindən immun sisteminə, bədən temperaturundan əhval-ruhiyyəyə qədər bir çox funksiyaya təsir edir.

Təkamül izləri bu gün də qalır

Bəzi canlılar bu qədim strukturu daha açıq şəkildə qoruyub saxlayıb. Yeni Zelandiyaya məxsus tuatara sürünəni başının üzərində "üçüncü göz” adlanan xüsusi bir orqana sahibdir. Bu orqan real görüntü yaratmasa da, işıq dəyişikliklərini hiss edərək davranış ritmini tənzimləyir.

Mifologiya ilə elm arasında

Epifiz vəzi müxtəlif mədəniyyətlərdə mistik mənalarla da əlaqələndirilib. Hinduizm və yoqa ənənələrində bu struktur "Ajna çakra” ilə, yəni intuisiya və daxili idrak mərkəzi ilə eyniləşdirilir.

Müasir elm bu metaforik yanaşmaları təsdiqləməsə də, 500 milyon illik təkamül keçmişinə sahib bir strukturun insan biologiyasında mühüm rol oynaması diqqətçəkici olaraq qalır.

Aydın

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:110
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 16 İyun 2026 08:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see313

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see302

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see289

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see283

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see279

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see269

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see251

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see248

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see245

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see241

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see240

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see238

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see234

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see227

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see226

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see221

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see202

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see197

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see193

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri