Bəzi orqanlarımız daha tez yaşlanırmış

Avstriya Elmlər Akademiyası ilə əlaqəli CeMM Molekulyar Tibb Tədqiqat Mərkəzi və Vyana Universitetinin alimləri insan orqanlarının eyni sürətlə qocalmadığını müəyyən ediblər.

“Qafqazinfo” xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “Nature Medicine” jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatçılar toxuma nümunələrinin mikroskopik görüntülərindən orqanların bioloji yaşını müəyyənləşdirmək üçün süni intellekt əsaslı “toxuma saatları” hazırlayıblar.

Alimlər Genotip-Toxuma İfadəsi Layihəsi (GTEx) çərçivəsində 983 insandan götürülmüş 40 müxtəlif toxuma növünə aid 25 mindən çox yüksək keyfiyyətli rəqəmsal görüntünü təhlil ediblər. Kompüter görmə modellərinin köməyi ilə toxumaların strukturunda yaşla bağlı dəyişikliklər araşdırılıb.

Nəticədə hazırlanmış “toxuma saatları” orqanların bioloji yaşını orta hesabla 4,9 illik xəta ilə proqnozlaşdırıb.

Tədqiqat göstərib ki, ağciyərlər, böyrəklər, mədəaltı vəzi və böyrəküstü vəzilər bəzi hallarda 20-40 yaş aralığından etibarən erkən qocalma əlamətləri göstərə bilər. Digər toxumalarda isə yaşlanma prosesi fərqli şəkildə inkişaf edir.

Uşaqlıq toxumasında da nəzərəçarpacaq dəyişikliklər aşkarlanıb. Xüsusilə menopauza dövründə bu toxumada yaşlanma əlamətlərinin daha aydın olduğu müəyyən edilib.

Alimlər həmçinin böyrək çatışmazlığının bir neçə toxumada qocalma prosesini sürətləndirə bildiyini, diabetin isə xüsusilə mədəaltı vəzinin bioloji yaşlanması ilə əlaqəli olduğunu müəyyənləşdiriblər.

Tədqiqatın diqqətçəkən nəticələrindən biri də qan nümunələri əsasında orqanların bioloji yaşını təxmin edə bilən modellərin hazırlanmasıdır. Alimlər toxumalarda müşahidə olunan yaşlanma göstəricilərini qandakı biomarkerlərlə əlaqələndirərək bu nəticəyə nail olublar.

Bu qan əsaslı göstəricilərin Alzheimer xəstəliyi, Kron xəstəliyi, kistik fibroz, vaskulit, diabet və insult kimi xəstəliklərlə əlaqəli yaşlanma nümunələrini müəyyən edə bildiyi ortaya çıxıb.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, gələcəkdə bu texnologiya adi qan analizlərindən istifadə etməklə ayrı-ayrı orqanların sağlamlığını və xəstəliklərin inkişafını izləməyə imkan verə bilər.