Bir çimdik ədviyyat, yüz risk: təhlükəli qatqılar barədə bilmədiklərimiz ARAŞDIRMA

Toz ədviyyatlar mətbəximizin ayrılmaz hissəsidir: yeməklərə dad, rəng və aroma verirlər. Lakin toz halında satılan ədviyyatlarda bəzi ciddi problemlər yaranır — bu problemin mərkəzində ümumiyyətlə təhlükəsizlik, keyfiyyət və saxtakarlıq durur. Əsasən qiyməti yüksək olan ədviyyatlar tozlaşdırıldıqda asanca qatqılara və zərərli maddələrə məruz qala bilər, həm də saxta məhsullarla qarışdırıla bilər. Bu, adi keyfiyyət məsələsi deyil — səhiyyə üçün real risklər yarada bilər.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Ədviyyatların bu cür risklərlə üzləşməsi həm dünya bazarında, həm də yerli bazarlarda problemə çevrilib. Məsələn, qlobal səviyyədə də gizli qatqılar içərisində ağır metallar, rəngləndiricilər və digər təhlükəli maddələrin istifadə edildiyi aşkarlanıb.

İndi isə toz ədviyyatların hansı təhlükələri olduğu və bu problemlərin səhiyyə üçün nə kimi nəticələrə yol aça biləcəyi haqda geniş izah:

Ədviyyatların saxtalaşdırılması — əsas təhlükə mənbəyi

Toz ədviyyatların saxtalaşdırılması (yəni qatqı maddələri ilə qarışdırılması) dünyada geniş yayılan problemdir. Bu, ədviyyatın tutumunu və ağırlığını saxta şəkildə artırmaq üçün edilir — amma son nəticədə günahı istehlakçı çəkir.

Ədviyyata ucuz tullantı maddələri (nişasta, un, chalk/şlak, darı, ağac tozu və s.) əlavə olunur.

Gözə daha cəlbedici rəng üçün süni rəngləndiricilər və boya maddələri qatılır. Belə boyalar bəzən xərçəngogen hesab edilən maddələr ola bilər (məsələn, Sudan qırmızı boyası).

Bu maddələr yeməyin tərkibinə qarışdıqda uzun müddətli istifadə insan sağlamlığı üçün müxtəlif xəstəlik risklərini artırır.

Sağlamlıq üçün potensial risklər

Saxta və kontaminasiya olunmuş ədviyyatların uzun müddət istehlakı aşağıdakı problemlərə səbəb ola bilər:

Maddi və kimyəvi qatqıların zərərli təsirləri

Bu cür maddələr mədə-bağırsaq problemlərinə, həzm pozuntularına və hətta ürək‑qara ciyər funksiyasının pozulmasına gətirib çıxara bilər. Uzun müddətli təsir isə ciddi sağlamlıq pozuntularına — o cümlədən xərçəngə və orqan zədələnmələrinə qədər inkişaf edə bilər.

Ağır metallarla kontaminasiya

Çox hallarda toz ədviyyatlarda süni boyalar və ağır metallarla qarışıqlar aşkarlanır. Məsələn, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, qalay, mis və civa kimi ağır metallar uzun müddətli qəbulda zəhərlənməyə səbəb olur və orqanizmdə yığılır.

Mikrobioloji çirklənmə

Qurudulmuş və toz halında saxlanan ədviyyatlarda mikroorqanizmlər, bakteriyalar və kif göbələklər ola bilər. Belə çirklənmə toxunma, saxlama və emal zamanı yaranır və nəticədə yeyilən məhsullarda salmonella və digər təhlükəli bakteriyalar müşahidə oluna bilər.

Saxtakarlıq növləri və ümumi misallar

Aşağıdakı kimi toz ədviyyatlar tez‑tez mənşəyi qeyri‑müəyyən və təhlükəli maddələrlə qarışdırıla bilər:

Necə qorunmaq olar?

Etiketə diqqət yetirin

Etiketdə istehsalçı adı, ölkə, standart sertifikatlar və istehsal tarixi/son istifadə tarixi kimi məlumatların olması vacibdir.

Məşhur və tanınmış brendlər seçin

Tanınmış və rəsmi standartlara uyğun şirkətlər təhlükəsizlik yoxlamalarından keçir və sınaq müddətinə malikdir.

Bütöv ədviyyat almaq daha yaxşıdır

Bütöv ədviyyatlar evdə üyüdüləndə həm təzəlik, həm də təhlükəsizlik baxımından üstün olur — çünki saxtalaşdırmanı görmək daha çətindir.

Toz halında satılan ədviyyatlar gündəlik mətbəx istifadəsi üçün ideal olsa da, mümkün saxtakarlıq, ağır metallarla kontaminasiya, mikroorqanizmlər və kimyəvi qatqılar təhlükəli ola bilər. Buna görə də məsuliyyətli seçim, təhlükəsizlik etiketlərinin yoxlanması və mümkün olduqda bütöv ədviyyatların evdə üyüdülməsi tövsiyə edilir.

Ayşən Vəli